Bağışıklık: Vücudun herhangi bir hastalık etkenine (Virüs ve Bakteri) karşı direnç kazanmasına denir.
1-Doğal bağışıklık:
Canlının doğuştan getirdiği ve onu hastalık etkenlerine karşı koruyan kalıtsal,anatomik,hormonlar,doku ve salgılardaki özel koruyucu maddelerle sağlanan bağışıklıktır.
Örn:Göz yaşı,Mide asidi,Burun kılları,Derideki keratinize katman
Soluk borusundaki silli epitel vb.
Doğal bağışıklık etkisi ile diğer canlılarda hastalık oluşturan pek çok etken bizlerde hastalık oluşturamaz.
Örn:Uçuk tavşanlarda ölüme neden olurken bizlerde hafif bir hastalık olarak vücud direnci azaldığında ortaya çıkar.
2-Kazanılmış bağışıklık:
Canlının hastalık etkeni ile karşılaşması ile oluşan bağışıklıktır.
A-Aktif bağışıklık:Hastalık etkeni ilke karşılaşan kişilerde kendini savunmak için oluşturduğu bağışıklıktır.
*Uzun sürer.
*Hastalığı geçirmek veya aşılanmakla oluşur.
B-Pasif bağışıklık:Hastalık etkeni ile karşılaşmış canlının vücudunda gelişen antikorları korunmak istenen canlıya geçmesi ile oluşan bağışıklıktır.
*Etkisi kısa sürer
*Serumlar kullanılır
a)Doğuştan pasif bağışıklık: Çocuğa anne karnında plasenta ile veya doğumdan sonra süt ile geçen antikorlarla sağlanan bağışıklıktır.
b)Sonradan pasif bağışıklık:Hasta kişiye hastalık etkeni ile ilgili antikorları taşıyan serumların verilmesi ile sağlanan bağışıklıktır.
Notlar:
1-Antijen:Kan ve lenf sıvısına girdiğinde lenfositlerin antikor üreterek cevap verdiği her yabancı maddeye denir.
Örn: Bakteri çeperi,Başka grup kan,bakteri metabolik artıkları.
2-Antikor:Vücuda giren antijenlere karşı lenfositlerin ürettiği protein yapıdaki moleküllerdir.
3-Toksin: Vücutta hastalık etkeni canlılar tarafından meydana getirilen ve metabolik olayları olumsuz etkileyen maddelere denir.
4-Antitoksin: Hastalık etkeni canlıların oluşturduğu toksinlere karşı lenfositlerin meydana getirdiği protein yapıdaki maddelerdir
5-Aşı: Zayıflatılmış veya öldürülmüş hastalık etkenleri veya onların toksinlerinden oluşur ve sağlıklı kişiye uygulanarak aktif bağışıklık kazandırılır.
6-Serum: Belirli bir hastalık etkenine karşı aktif bağışıklık kazandırılmış kişinin veya hayvanın kanından elde edilen fibrinojeni alınmış plazmadır.
Antikor üretim hızı:
1-Metabolizma hızı
2-Antijen miktarı
3-Yaş
4-Cinsiyet
5-Beslenmeye bağlı olarak değişir.
Aşının temel özellikleri:
1-Zayıflatılmış mikroorganizma veya toksin içerir.
2-Hastalıktan önce yapılır.
3-Hastalıktan koruyucudur.
4-Aktif bağışıklık sağlar
Serumun temel özellikleri:
1-Antikor-Antitoksin içerir.
2-Hastalık oluştuktan sonra verilir.
3-Hastalığı tedavi edicidir.
4-Pasif bağışıklık kazandırır.
VİRÜSLER…..
a)Hücre zarı,sitoplazma,organeller bulunmaz.
b)Enzimleri (Metabolizmaları )yoktur.
c)Protein kılıf ve yönetici molekül(DNA veya RNA) den oluşur.
d)Obligat endo-parazittir.
e)Konukçu Hücre dışında cansızdır.Ancak,ph,ısı ve kimyasal koşullar uygun oldukça canlılıkları devam eder.
f)Canlılara üremeleri,mutasyona uğramaları ve yönetici mol.taşımalarıyla benzer.
g)Antibiyotiklerden etkilenmezler.
h)hücreler virüslere karşı bağışıklık maddesi interferon üretirler.
I)Her virüs özel bir Hücre içinde, çoğalabilir(Enfeksiyon oluşturur)
Sınıflandırılması:
1-Bakteri virüsleri
NA taşırlar az miktarda RNA taşıyanları vardır.
2-Bitkisel virüsler:RNA taşırlar.
3-Hayvansal virüsleriNA taşırlar az miktarda RNA taşıyanları vardır.
Virüslerin diğer canlılara benzer yönleri:
1-Virüslerde organik bileşik olarak sadece nuckleik asit ve protein bulunur.
-Diğer canlılarda ise bunlara ilaveten yağ , karbonhidrat , vit. Vb. organik maddelerde bulunur.
2-Virüsler nucleik asitlerden sadece birini (Ya DNA yada RNA) bulundurur.
-Diğer canlılarda ise her iki nucleik asit birlikte bulunur.
3-Virüslerdeki enzim yeni bir virüs oluşturmak için yeterli değildir.
-Diğer canlılarda ise gerek hücre gerekse canlının kendisi yeni bir canlı oluşturacak enzimlere sahiptir.
4-Virüsler daha önceki virüslerden meydana gelmez.
-Diğer canlılar veya hücreler ise daha önceki hücrelerden meydana gelir.
5-Virüsler daha önceki virüslerde pay almazlar.
-Diğer canlılarda ise oluşan yeni hücreler daha önceki hücrelerden hem sitoplazmik içeri hemde kalıtsal materyalden pay alırlar.
6-Virüslerde yapısal ve bireysel büyüme yoktur.
Diğer canlılarda ise madde miktarının artışı ile hücresel , hücre sayısının artışı ile bireysel büyüme görülür.
Virüslerin canlılara benzer yönleri:
1-Mutasyona uğramaları
2-Yönetici molekül taşımaları
3-Konak hücre içerisinde üreyebilmeleri
Not:Virüsler konaktan konağa şu yollarla taşınır.
1-Hava akımları 2-Temas 3-Vektörlerle 4-Doku nakilleri
5-Salgılarla 6-Gametlerle (yeni nesillere)
Virüslerin görüldüğü canlılar.
a)Bakteriler.
b)Çiçekli bitkiler
c)Omurgasızlardan eklembacaklılarda
d)Omurgalılarda.
Virüslerin görülmediği canlılar.
a)Protistalar.
b)Algler
c)Mantarlar.
d)Omurgasızlarda(Eklembacaklılar hariç.)
e)Çiçeksiz bitkilerde