25 üye devletin biraraya gelmesi ile oluşan Avrupa Birliği, ekonomik kalkınma ve sosyal ilerlemeyi iyileştirmek ve geliştirmek amacı ile kurulmuştur. 1992′de imzalanan Maastricht Anlaşmasına kadar ekonomik alanda işbirliğini sağlayan ve ortak bir pazar kuran üye devletler, bu anlaşmayla beraber parasal birliği sağlamayı, devletler arası işbirliğini güçlendirmeyi ve ortak politikalar üretmeyi hedefleyen Avrupa Birliğini kurmuşlardır.
Bu amaçla Avrupa Birliği kendi bünyesinde, komşu ülkelerde ve dünyanın birçok ülkesinde sosyo-ekonomik alanda belirli politikalar yürütmektedir. Bu politikalar çerçevesinde yoksul ve geri kalmış bölgelere çeşitli yardımlarda bulunarak, dezavantajlı bölgelerin refah seviyesini yükseltmeyi, her alanda istihdam ve üretimi güçlendirmeyi, rekabet gücünü arttırmayı hedeflemektedir.
Avrupa Birliği bu alanlarda düzenlediği programların finansmanını sağlamak için hibe ve kredilendirme yolunu kullanmaktadır. Türkiye’nin aday statüsü nedeni ile bu hibe ve kredilerin önümüzdeki yıllarda miktarlarının artması beklenmektedir. AB ve Türkiye arasındaki mali işbirliği ve faydalanabilecek fonlar Hibe Programları, Krediler ve Topluluk Programları olarak 3 ana başlık altında incelenebilir.
1)Hibe Programları
Avrupa Birliği’ne aday ülkelerin üyelik öncesi Kopenhag kriterlerini yerine getirmeleri beklenmektedir. Katılım Öncesi Ekonomik Program da bu kriterlerin yerine getirilmesi için üye ülkeler için çizilmiş bir yol haritasıdır. Bu program çerçevesinde, AB mali yardımları 3 ana alanda toplanmaktadır.
• Mevzuat Uyumunun Desteklenmesi için Yatırımlar
• Kurumsal Yapılanma için Teknik Yardım
• Ekonomik ve Sosyal Uyum
Bu alanlarda Türkiye’ye 2004-2006 arasında yapılmış/yapılacak mali yardımların miktarı aşağıdaki gibidir.
2004 2005 2006
250 milyon € 300 milyon € 500 milyon €
2004 senesine kadar düzenlenen programlardan bazıları:
• Üreme Sağlığı Programı
• İŞKUR Projesi
• GAP Kültürel Mirası Koruma Projesi
• GAP Kırsal Kalkınma Projesi
• Bölgesel Kalkınma NUTS-II (Samsun, Kastamonu ve Erzurum)
• Doğu Anadolu Kalkınma Projesi
AB tarafından ödenecek hibeler belli kriterlere göre yapılmaktadır. Sunulan proje teklifleri mevcut program hedefleriyle örtüşmekte, ve nihai program hedefine katkıda bulunmak zorundadır. Hazırlanan proje tekliflerinde Avrupa Birliği’nin benimsediği proje yönetim metodolojisi olan PCM,“Proje Yönetim Döngüsü” ilkelerinin kullanılması beklenmektedir. Bu metodoloji ile ilgili eğitimimizle ilgili bilgi almak için e-PCM veya eğitimlerimiz başlığına tıklayabilirsiniz.
AB üye ülkeleri haricinde aday ülkelere ve diğer üçüncü ülkelere de mali yardım sağlamaktadır.
• Aday Ülkelere sağlanan mali yardımlar (PHARE, ISPA ve SAPARD)
• Akdeniz Ülkelerine sağlanan mali yardımlar (MEDA)
• Balkan Ülkelerine Sağlanan mali yardımlar (CARDS)
• Eski Sovyet Cumhuriyetlerine sağlanan mali yardımlar (TACIS)
2)EIB Kredileri
Türkiye’de Avrupa Yatırım Bankası kredilerinin koordinasyonunu Hazine Müsteşarlığı yapmaktadır. Türkiye, Romanya ve Bulgaristan’ın da faydalandığı, Avrupa Birliği bütçesi tarafından garantisi sağlanan “Komşu Ülkeler Kredi Paketi”nden yararlanmaktadır.
Türkiye’ye 2004-2006 arasında sağlanan kredi miktarı aşağıdaki gibidir.
2004 2005 2006
700 milyon € 750 milyon € 800 milyon €
Avrupa Yatırım Bankası KOBİ Kredisi
Avrupa Birliği’nin finans kurumu olan Avrupa Yatırım Bankası 1958′de Roma Antlaşması ile Birliğin hedeflerini gerçekleştirmesine yardımcı olarak yatırımları finanse etmek amacıyla kurulmuştur. AYB tüzel kişiliğe ve mali özerkliğe sahiptir. Banka üyeleri Avrupa Birliği Üyesi Devletler’dir. Bankanın merkezi Lüksemburg’dadır. Avrupa Yatırım Bankası 1994 yılı içinde 19,9 milyar ECU tutarında kredi vermiş, böylece önde gelen uluslararası finans kurumları arasındaki yerini pekiştirmiştir.
AYB kaynaklarının büyük bir bölümünü sermaye piyasalarından ödünç alır. Sermaye piyasalarında AYB hisselerinin yüksek ratinge sahip olması (AAA) en uygun koşullarda çok yüksek miktarlarda kaynak bulabilmesini sağlamaktadır. Kar amacı taşımayan bir kredi kurumu olan AYB, mali piyasalarda konumunun sağladığı üstünlüklerden girişimcileri yararlandırır.
Ülkemiz Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerine uygun koşullu finansman imkanı sağlama yönünde Avrupa Yatırım Bankası (AYB) ile 250 Milyon Euro tutarındaki IV. Dilim AYB Sanayi Sektör Kredisi anlaşması 04 Mart 2004 tarihinde imzalanmıştır.
Vakıfbank, TSKB, TKB, Ziraat Bankası ve Halkbank aracılığı verilen bu;
* Borçlu Bankalar tarafından AYB kriterlerine göre seçilecek küçük ve orta ölçekli projelerin finansmanında kullanılabilecektir. Buna göre; 500 kişiden az işçi çalıştıran ve bilanço net sabit kıymet tutarı 75 Milyon Euro ve daha az olan firmalar Küçük ve Orta Ölçekli olarak tanımlanmaktadır.
* Kredi kullandırılabilecek sektörler; sanayi, turizm, sağlık, eğitim ve hizmetler olarak belirlenmiştir.
* Proje bazında kullandırılabilecek kredi tutarı toplam yatırım tutarının %50’si ile sınırlı olup minimum 500.000, maksimum 12.500.000 Euro tutarında olabilecektir.
* Kredi firmalara döviz olarak minimum 2 yıl ödemesiz dönem dahil 6 yıl maksimum 12 yıl vadeli kredi şeklinde ya da minimum 4 yıl vadeli finansal kiralama şeklinde kullandırılabilecektir.
* Kredi, firmalara AYB’ den borçlanma maliyeti üzerine ilave edilecek Banka komisyonu ile kullandırılacak olup Euribor bazlı değişken faiz yada kullanım tarihinde belirlenecek AYB sabit borçlanma faiz oranı uygulanacaktır.
* Kredinin kullanım süresi ise 3 yıl olarak belirlenmiştir.
3)Topluluk Programları
Ortaklık Konseyi kararlarına göre aday ülke firmalarının ve kurumlarının uygunluk kriterlerini yerine getirdiklerinde Topluluk Programlarına katılmaları mümkündür. Topluluk programlarının hibe ve kredilerden farkı ise Programa katılan her ülkenin belli bir aidat ödeme zorunluluğudur. Bu programlardan başlıca dört tanesi şunlardır:
• 6.Çerçeve Programı
• Leonardo Programı
• Socrates Programı
• Gençlik Programı
Bunların yanısıra daha ufak bütçeli bir takım programlar da mevcuttur:
• Kadın Erkek Eşitliği
• Ayrımcılıkla Mücadele
• Toplumsal Dışlamayla Mücadele
• IDA II
• Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi
• İstihdamda Teşvik Edici Tedbirler
• Avrupa Çevre Ajansı
• E-İçerik
• Gümrükler 2007
• Yeni Halk Sağlığı Programı
• İşletmeler ve Girişimcilik İçin Çok Yönlü Program