Anlamadıklarınızı Anlatalım..

Bir kısım araştırıcılar Mısır’dakiler haricinde kurulan ilk Müslüman Türk devletinin Karahanlılar olduğunu ileri sürerken bir kısım araştırıcılar da İtil Bulgar Hanlığı’nın ilk Müslüman Türk devleti olduğunu kabul etmektedirler. Bulgarların Türk asıllı oldukları son yapılan araştırmalarla kesinlik kazanmıştır. Bulgarların Güney-Rusya bozkırlarına Hun dalgalarından biriyle ulaşmış oldukları anlaşılıyor.
(Devamini okumak icin tiklayin)

Peçenekler, Büyük Göktürk Hakanlığına bağlı kavimlerden biriydi. Onuncu Yüzyıl’ da Kuzey Karedeniz bölgesinde yaşıyorlardı. Uzun müddet Ruslar’ın Kiyef Prensliği’ yle mücadele ettiler ve 968 yılında Hazar Hakanlığı başkentini zapteden Kiyef Prensi Svyatoslav’ ı yenerek öldürdüler. Bu mücadelede Ruslar’ a karşı Peçenekler’i tutan Bizans, onlarla dostluk kurmaya çalıştı. Ayrıca kendini tehdid eden Bulgarlar’ a karşı Peçenekler’ i kullanmayı düşünüyordu.
(Devamini okumak icin tiklayin)

Altın Ordu Devleti’ne 1312-1340 yılları arasında hükümdar olan Özbek Han’dan dolayı, bu günkü Özbekistan’da yaşayan Türklere “Özbekler” adı verilmiştir. Bölgede İslamlığı yayan ve kuvvetlendiren Özbek Han olmuştur. Timur’un ölümünden (1405) sonra imparatorluk parçalanmaya başlamıştı. Özbekler, Aral Denizi’nin ve Seyhun Irmağı’nın kuzeyinde dağınık halde idiler. Özbekler 1428′de Sibir şehrinde (bu günkü Tobolsk’un Hemen batısındaki Tura’da ) Ebül Hayr’ı Han ilan ettiler. Ebül Hayr, Batu’nun kardeşi Şiban (Şeyban) soyundan geliyordu. Onun için Özbeklere “Şibanîler, Şeybaniler veya Şibanoğulları” da denir.
(Devamini okumak icin tiklayin)

Altın Ordu Hanlarından Cambek’in 1357′de ölümünden sonra ortaya çıkan taht kavgaları ve Aksak Timur ile Toktamış arasında 1391 ve 1395′lerde cereyan eden savaşlar neticesinde zayıf düşen Kıpçak ilinde, “Kazan Hanlığı”, “Astrahan Hanlığı”, “Kırım Hanlığı”, “Sibir Hanlığı” gibi daha küçük Türk devletleri meydana geldi ve büyük Altın Ordu devleti fiilen sona ermiş oldu.
(Devamini okumak icin tiklayin)

Kırım Hanlığı, Kırım Altın-Ordu imparatorluğu içinde mümtaz bir bölge teşkil etmekte idi. XIII. asır sonlarına doğru Nogay, Altın-Ordu hanına karşı Karadeniz şimalindeki stepler ile Kırım’ı müstakilen elinde tutuyor ve Balkanlar ile Bizans üzerinde siyasî üstünlüğünü ve himayesini kurmağa çalışıyordu. Nogay’ın bertaraf edilmesinden sonra da (1300), Kırım geniş salahiyetli valiler idaresinde mümtaz durumunu muhafaza etti (bk. îbn Battuta, Seyahatname, tür. yer.). Kırım’da oturan beyler yarımada dışındaki steplerde dolaşan kalabalık muharip kabîlelere dayanmakta idiler ve Cenevizliler ile ihtilafları eksik olmuyordu.
(Devamini okumak icin tiklayin)

Kazan Hanlığı’nın kurucusu Uluğ Muhammed Han’ın oğlu Kasım tarafından 1445 yılında kurularak 1681′e kadar sürmüş olan “Kasım Hanlığı”, doğu Avrupa’daki Türk devletleri ile Slavlar arasındaki mücadelenin değişik ve karışık bir safhasını teşkil eder.

Uluğ Muhammed Han, 1445 tarihli son Rus seferinde Vladimir’e kadar ilerlemiş ve 7 Haziran günü yapılan Suzdal meydan muharebesinde büyük bir zafer kazanarak Moskova çarı Vasiliy’i esir almıştı. Vasiliy, ileri sürülen bütün barış şartlarını kabul edince serbest bırakılmıştır. Sulh şartlarına göre, harp tazminatından başka, Moskova, Altın Ordu’ya karşı olan mükellefiyetlerini şimdi Kazan’a karşı ifâ edecekti. Sulh şartlarının yerine getirilmesini kontrol etmek üzere gerek Moskova’da ve gerek Rus vilâyet merkezlerinde birçok Kazanlı memur yerleştirilmiştir.

Bu anlaşmanın diğer bir mühim maddesi de, Moskova’nın nüfuzu altında bulunan Oka nehri üzerinde kurulan Kasım şehri merkez olmak ve civarındaki bölgeyi içine almak üzere “Kasım Hanlığı”nın kurulması olmuştur. Bu hanlığın kurulması ile Uluğ Muhammed, kendi oğlu Kasım idaresinde Moskova Knezliğinin iç durumunu kontrol altında bulundurmak ve gerektiğinde derhal müdahale etmek imkânına sahip oluyordu. Buradaki askerî kuvvetlerin masrafı birçok Rus şehirlerinin gelirlerinden karşılanacak, Moskova hazinesinden de her yıl para ödenecekti.

Sulh şartlarını, ancak sonradan öğrenen Rus halkı arasında hoşnutsuzluk baş göstermiş, şehirlerde camilerin yaptırılması da ahaliyi tahrik etmiştir. Kazan devleti ile yapılan anlaşmadan 3-4 ay sonra Vasiliy tahtından indirilerek gözlerine mil çekilmiştir. Bunun üzerine, Moskova’daki mevcut durumu muhafaza etmekle görevli Kasım Han, 1447′de Vasiliy’i tekrar Moskova tahtına geçirmiş, 1449, 1450 ve 1452′lerde Vasiliy’nin rakibi Şemaka’ya karşı seferler tertip etmiştir.

Kazan Hanı Uluğ Muhammed’in ölümünden sonra yerine büyük oğlu Mahmûd (1445-1462), sonra Mahmûd’un oğlu Halil (1462-1467), sonra Halil’in kardeşi İbrahim (1467-1479) geçmiştir. Bu sırada Kazan’da bir sülâle ihtilâfı baş göstermiş ve İbrahim’e karşı, Uluğ Muhammed’in ikinci oğlu Kasım Hanı, Kasım’ın namzetliği ileri sürülmüştür. Kazan’ın iç işlerine karışma imkânı vereceğinden, Moskova da bu hadise ile yakından ilgilenmiştir. Rus yardımcı kuvvetleri tarafından da desteklenen Kasım, İbrahim’e karşı harekete geçmişse de, başarı kazanamayarak geri çekilmek zorunda kalmıştır.

Kasım Hanlığı’nın kuruluşundaki gayeyi ters bir yöne çeviren Kasım’ın bu hareketi, durumu kökünden değiştirmiştir. Böylece Kasım Hanlığı, Kazan Devleti’nin mühim bir vazifesini gören ileri karakolu olmaktan çıkarak, Moskova’nın, Kazan Hanlığı’nın iç işlerine karışmasını sağlayacak siyasî bir âleti haline gelmeye başlamıştır. Kasım Hanları’nın Moskova’da itibarları daha da artmış, aynı zamanda vergilerini de almakta devam etmişlerdir. Moskova Devleti, Kasım Hanlığı’nın askerî bilgilerinden faydalandığı gibi, İslâm devletlerine karşı onları siyasî bir perde olarak da kullanmaya çalışmıştır.

Ruslar, 1468-1486 yılları arasında Altın Ordu üzerine açtıkları seferde, Kasım Hanı olan Dalyan Han da onların safında yer aldı. Dalyan Han 1486′da ölünce, Kırım Hanı Gazi Giray’ın oğlu Nurdevlet, Kasım Hanı oldu. Böylece Kasım Hanlığı bir süre Kırım Hanlığı’na bağlandı. Fakad Nurdevlet de Rus nüfuzuna girmekten kurtulamadı. Onun ölümünden sonra yerine geçen oğlu Satılgan, gerçekten Ruslara satılmıştı (1491).Kasım Hanlığı 1552′den itibaren tamamen Rus nüfuzuna girmişti ama şeklen 1861′de kadar devam etti.

Son hanlar zamanında Kasım hanlığı, Moskova tarafından tayin edilen Rus valiler tarafından kontrol edilmiştir. Seyid-Burhan’ın Hıristiyanlığı kabul ederek Vasiliy adını aldıktan sonra da Kasım Hanlığı tahtında bırakılmış olması, bu hanlığın artık Moskova’nın dış siyaseti için önemini kaybettiğini göstermektedir. Diğer cihetten Müslüman ahalinin zorla Hıristiyanlaştırılarak Ruslaştırılması siyasetine de hız verilmiş, fakat Fin kavimlerine tatbik edilen bu siyaset, müslümanlar arasında başarı kazanamamıştır. Bu yolda gayret gösteren Ryazan Başpiskoposu Mihayil, faaliyetini Müslüman ahali arasında da genişletmek isteyince halk isyan etmiş ve 1656′da piskopos öldürülmüştür. Seyid-Burhan’ın ölümünden sonra Arslan Han’ın zevcesi Fatıma Sultan-Bike tahta geçmiştir (1679-1681). Mühim bir maksatla kurulmuşken sonraları Türk ülkeleri aleyhine kullanılmış olan Kasım Hanlığı, 1681′de Fatıma Sultan-Bike’nin ölümü ile sona ermiştir.

Kasım Hanlığı’nın sınırları üzerine açık bilgi mevcut değildir. İlk zamanlarda oldukça geniş sahayı kaplamakla beraber, Moskova’nın kontrolü altına girerek idarî taksimata tabi olduktan sonra, bunun Kasım, Yılatom, Şatsk ve Temnik kazalarını içine aldığı görülmektedir.

Türkçe’de Han-Kirman, Kirman, Kirmen, Kermen adları ile de anılan Kasım şehri, Oka nehrinin sol yüksek sahili yamacında, Oka’ya dökülen iki küçük ırmağın arasında kurulmuştur. Kasım Han tarafından yaptırılan taş cami yıkılarak 1768′de onun yerine 2 katlı başka bir cami yapılmıştır. Eski minaresi ise ayakta kalmıştır. Meşhur seyyah Pallas, 1768′de ziyaretinde eski sarayın harabelerini görmüştür. Pallas (1768) ve Velyaminov-Zernov’un (1863) eserlerinde, bugün de mevcut olan eski binalardan büyük Hanlar türbesi ile Avgan türbesi üzerine bilgi verilmiştir. 1909′da 17.075 olan nüfusun 2000′i Müslüman idi. Kasım ve civarında konuşulan dil, Türkçe’nin kuzey-batı grubuna dahil olup, bazı fonetik özellikler dışında, Kazan şivesine çok yakındır.

Astrahan Hanlığı, İtil (Volga) Nehri’nin Hazar Denizi’ne döküldüğü yerde, Astrahan şehrinde kurulmuştur (1466). Astrahan şehrinin asıl adı Hacı Tarhan idi. Altın Ordu hanlarından Küçük Muhammed’in torunu Kasım Han tarafından kurulan bu hanlık ancak 91 yıl bağımsız kalabildi.
(Devamini okumak icin tiklayin)

Hive Hanlığı, 1512 yılında, Şîbanî ailesinden İl-Bars tarafından kuruldu. Daha önce bu bölgede Harezm 1510′da Özbeklerden Safevîlere geçti. Safevîler merkezlere Şiî valiler yerleştirmişlerdi. Halk bunlara isyan etti ve ayaklanmayı idare eden İl-Bars, Ürgenç şehri merkez olmak üzere bir hanlık kurdu.
(Devamini okumak icin tiklayin)

İrtiş boyu, I. yüzyıldan beri çeşitli Türk-Kıpçak boylarının yaşadıkları bir saha idi. Sibir’in doğu kısmında hâkimiyet süren İnal adlı bir Kırgız hanı, Çingiz’e tabi olduktan sonra, burası Moğol İmparatorluğu’nun bir parçası haline geldi, sonraları ise Coçi (Cuci) Ulusu’na ve dolayısıyla Altın-Ordu’ya bağlandı.
(Devamini okumak icin tiklayin)

Ruslar 1554′de Astrahan Hanlığı’nı topraklarına kattıkları zaman, hanedan mensubu Yar Muhammed Han, kaçıp Buhara’ya gelmişti. Yar Muhammed’in oğlu Can, Buhara hâkimi olan Şîbanoğullarından İskender’in kızı ile evlendi. Bu evlilikten doğan Bakî Muhammed, Özbek Hanlığı Safevîlere yenilip ortadan kalkınca, 1599′da, kendini Buhara Hanı ilân etti. Böylece kurulan Buhara Hanlığı 185 yıl kadar bağımsız bir devlet olarak varlığını korudu.
(Devamini okumak icin tiklayin)