Anlamadıklarınızı Anlatalım..

Bu soruyu en iyi oksijen ve karbondioksit döngüsü açıklar çünkü bitkiler karbondioksit tüketirken oksijen üretirler insanlar oksijen tüketirken karbondioksit üretirler
Oksijen ve Karbondioksit yaşamın devamlılığı için gerekli olan iki gazdır. Bu elementler gezegen üzerindeki yaşamsal faaliyetler için gerekli olan tüm enerjinin kaynağıdır. Oksijen nefes almamız ve dolayısıyla yaşamsal faaliyetlerimizin devamlılığı açısından çok önemlidir. Tüketilen besinler oksijenli solunum ile enerji haline dönüştürülmektedir. Karbondioksit ise bitkilerin canlılıklarının devamı için kendilerine ürettikleri enerjinin sağlandığı fotosentez reaksiyonunun gerçekleşmesi için gerekli olan gazdır. Yeryüzünde bu gazlardan herhangi birinin olmaması halinde kesinlikle besin elde edilemeyecek, solunum olmayacak,bitkiler yaşayamayacak ve dolayısıyla yaşam olmayacaktı.

Bu iki gazın birbiri ile ilişkisi tam bir döngüdür. İşte bu oksijen ve karbondioksitin bitkiler, hayvanlar ve çevresel faktörlerce işlenmesine “ OKSİJEN-KARBONDİOKSİT DÖNGÜSÜ” denilmektedir. Bu döngü yeryüzündeki tüm canlıları kapsamaktadır.

Oksijen-Karbondioksit döngüsünü gerçekleştiren faktörler şunlardır:

1. Güneş
2. Havadaki Karbondioksit
3. Okyanuslar
4. Fotosentez
5. Havadaki Oksijen
6. Hücresel solunum
7. Fosil yakıtlar
8. Volkanlar
9. Yeryüzü hareketleri

1. GÜNEŞ: Güneş ışınlarının yaymış olduğu elektromanyetik spektrumlar (Güneş enerjisi) , kendi besinlerini üretme yeteneğindeki bitki, algler ve planktonlar gibi canlıların besin molekülü üretmelerini sağlar.(Fotosentez) Fotosentezde kullanılan ışığın farklı renkleri, okyanuslarda ve dünya üzerinde bu olayı farklı oranlarda sağlamaktadırlar. Çünkü okyanuslar kırmızı hariç tüm renkleri filtre eder.

2. HAVADAKİ KARBONDİOSİT: Karbondioksit gezegenimizde yaşamın sürdürülebilmesi için çok gerekli olan bir gazdır. Güneş enerjisi ile birlikte,tüm canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için gerekli olan enerjinin bitkiler tarafından üretilebilmesi için karbondioksit kullanılır.

Bir gaz olan karbondioksit okyanuslardan, yakılan fosil yakıtlardan ( Doğal gaz,Kömür,Petrol ürünleri vb.) ,volkanların patlamasından ve canlıların yaptıkları solunumla elde edilir. Atmosferde yaklaşık olarak 23 milyon ton karbondioksit vardır.

Dünya üzerindeki karbondioksit kaynakları şunlardır:

Yaşayan hayvanlar ve bitkiler: % 3
Ölü ve çürümüş materyaller .: % 3
Fosil yakıtlar……………………: % 22
 Atmosfer………………………..: % 1
 Okyanuslar……………………..: % 71

3. OKYANUSLAR: Okyanuslar karbondioksiti, karbonat bileşimleri halinde (Karbonatlar poliatomik iyonlardır. –CO3) ve gaz olarak atmosferdekinden 50 kat daha fazla depo edebilirler. Karbondioksit okyanus yüzeylerinin yakın bölümlerinde eriyebilir. Okyanuslar soğuk oldukları zaman daha fazla karbondioksiti absorbe ederler.
Okyanus yüzeylerine yakın yarlerde yaşayan tek hücreli organizmalar (Kıyı kenarları ve Güney Kutbu dolaylarında) karbondioksiti kullanıp fotosentez yaparlar. Böylelikle besin molekülü (Enerji) ve oksijen üretirler. Bu tek hücreli organizmalara “Fitaplankton” veya ” Plankton” denir. Alglerde bunlara benzer su yosunları olduklarından fotosentez yapabilmektedirler. Bu organizmalar gezegenimizde solunum için gerekli olan oksijenin çok önemli bir kısmını üretmektedirler.

4. FOTOSENTEZ: Fotosentez yeryüzünde kararlı halde bulunan karbondioksitin kullanıldığı kimyasal bir reaksiyondur. Bu kimyasal reaksiyon için yılda 60 milyon ton karbondioksit harcanır. Fotosentez; yaşayan ve besi suyunu gövdelerinde transfer edebilen tüm yeşil bitkilerde ; alglerde, planktonlarda ve bir bakteri türünde görülebilmektedir.

Fotosentez esnasında güneş enerjisi, su ve karbondioksit besin moleküllerine (Glukoz-Şeker) ve oksijene dönüştürülür. Glukoz organik bir moleküldür. (-CH,-C,-OH şeklindeki moleküller birbirlerine kovalent bağlarla bağlanmıştır. Bu bağlar güneş enerjisi içerir.)

Fotosentez reaksiyonu kabaca şöyledir:

6CO2 … + …6H2O +….. ….C6H12O6…+…6O2Enerji….. ——–
Karbondioksit Su Güneş Ener. Glukoz Oksijen

Yeşil bitkiler,algler,planktonlar ve bakterilerin bir türü kendi besinini kendileri üretebilen canlılardır. Bu canlılar yeryüzündeki diğer tüm canlıların besin ve enerji ihtiyaçlarını karşılamaktadırlar.

Fotosentez genel olarak iki kısımdan oluşur. Bu aşamalar “Aydınlık evre” ve “Karanlık evredir”.

 Kaynak:Soru-Cevap

KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Doğu Anadolu’dan sonra 2. büyük bölgemizdir. Anadolu Yarımadasının ortasında yer alır. G.Doğu Anadolu Bölgesi hariç her bölgeyle komşudur. Alanı 163.057 Km2 dir. Ülkemizin % 20′sini kaplar.
Nüfusu 2000 sayımına göre 11.6 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2′ye 71 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının altındadır. (Türkiye ortalaması Km2′ye 71 kişi)

BÖLÜMLERİ:
1.Konya Bölümü
2.Yukarı Sakarya Bölümü
3.Orta Kızılırmak Bölümü
4.Yukarı Kızılırmak Bölümü

YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Dağları: Yer şekilleri sadedir. Engebeli arazi fazla olmadığı için arazi ulaşıma uygundur. Ortalama Yükselti 800-1000 metredir. Bölgenin en yüksek yeri doğu bölümüdür. Kıvrım dağları da bu bölümde yer alır. Akdağlar, Hınzır Dağları, Tecer Dağları, Yıldız Dağları bu kıvrım dağlarıdır. Bölgenin güneyinde volkanik dağlar vardır.Bunlar Erciyes Dağı (3917 m en yüksek yeri), Melendiz, Hasandağı, Karacadağ, Karadağ’dır.

Platoları: Haymana, Cihanbeyli, Obruk, Bozok (Kızılırmak), Yazılıkaya, (Bayat), Uzunyayla platoları vardır.
Ovaları: Konya Ovası (Türkiye’nin en büyük ovası), Ereğli, Aksaray, Sakarya, Eskişehir, Ankara, Kayseri ve Develi Ovaları
Akarsuları: Kızılırmak, Sakarya, Porsuk Çayı, Delice Irmağı.
Gölleri: Bölgenin güneyinde kapalı havzalar vardır. Tuz Gölü (2.Büyük Gölümüz), Akşehir, Eber, Ilgın (Çavuşçu), Tuzla, Seyfe, Mogan, Sultan Sazlığı vardır. Sakarya Nehri üzerinde Sarıyar ve Gökçekaya; Kızılırmak Nehri üzerinde de Hirfanlı ve Kesikköprü baraj gölleri vardır.

İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölge dağlarla çevrili olduğu için yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlıdır. Don olayları çok görülür. En az yağış alan bölgedir. Ortalama yağış 400 mm’dir. Bunun en önemli sebebi bölgenin dağlarla çevrili olmasıdır. Doğal bitki örtüsü bozkırdır. Bölgede özellikle doğudaki dağlık alanlarda ormanlara da rastlanır. Orman bakımından % 9 ile 5. sıradadır. Akarsu boylarında kavakçılıkta yapılır.

TARIM VE HAYVANCILIK:
Bölgenin ekonomisi tarıma dayanır. Ekili-dikili alanlar bakımından Marmara Bölgesinden sonra 2. sırada yer alır (% 27). Çalışan nüfusun büyük bölümü tarımda çalışır. Fakat tarımın en önemli sorunu sulama ihtiyacıdır. Bölgede en çok üretilen ürün buğdaydır. Diğer ürünler şekerpancarı ( şeker fabrikaları bölgede fazladır.), Üzüm, Mercimek, Yulaf, Çavdar, Ayçiçeği, Haşhaş, çeşitli meyveler ve sebzelerdir.
Bölgede küçükbaş hayvancılık yaygın olarak yapılır. Ankara çevresinde tiftik keçisi, Sivas ve Konya çevresinde koyun çok yetiştirilir.

YER ALTI ZENGİNLİKLERİ:
Krom: Eskişehir-Mihalıççık, Kayseri ve Sivas. Kayatuzu: Kırşehir, Çankırı, Nevşehir, Yozgat. Linyit: Sivas-Kangal. (Burada bir de termik santralde bulunmaktadır.) Demir: Kayseri-Develi, Sivas-Kangal, Ankara-Haymana. Toryum: Eskişehir-Sivrihisar. Çinko: Konya-Bozkır, Niğde-Bor (Türkiye’de 2. sırada). Lületaşı: Eskişehir (Türkiye’de ve Dünya’da 1.). Volfram: Kırıkkale-Keskin, Niğde (Türkiye’de 2. sırada).

ENDÜSTRİSİ:
Sanayi Yukarı Sakarya Bölümünde gelişmiştir.
Eskişehir: Lokomotif, besin, motor, çimento, inşaat, malzemeleri, şeker, et deri sanayisi vardır.
Ankara: Dokuma, besin, tarım araçları, çimento, alkollü içki, mobilya, selüloz, kağıt, karton, deri ve et sanayisi vardır.
Konya: Tarım araçları, besin, motor, çimento, süt ürünleri, inşaat malzemeleri, selüloz, kağıt ve şeker s.
Kayseri: Halıcılık, meyve suyu, pamuklu dokuma, pastırma ve sucuk sanayisi.
Kırıkkale: Silah sanayi, Orta Anadolu Rafinerisi.
Sivas: Besin, Yem, Çimento, demir-çelik, et entegre, demiryolları bakım ve onarım tesisleri vardır.

NÜFUSU VE YERLEŞMESİ:
Nüfusu 2000 sayımına göre 11.6 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2′ye 71 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının altındadır. (Türkiye ortalaması Km2′ye 83 kişi). Nüfus artış hızı %o 16′dır (Türkiye ortalaması %o 18.34).
Nüfusun % 69′u kentte yaşar (Türkiye ortalaması % 65). Yukarı Sakarya Bölümü en yoğun nüfuslu alandır. Nüfus genellikle bölgenin çevresindeki dağ eteklerindeki ovalara yoğunlaşmıştır.
Ülkemizin başkenti ve 2.büyük kenti Ankara bölgede yer almaktadır.

TÜRKİYE EKONOMİSİNE KATKISI:
Ekonomisinde tarım hakim faaliyettir. Bölge yurdumuzun tahıl ambarıdır. Yurdumuzda Buğday (%35), Arpa (%45), Şekerpancarı (%40), Baklagiller (%30), Meyvecilik (%20) oranında yapılır. Bölgede Ankara, Eskişehir, Konya, Kayseri, Kırıkkale ve Sivas gibi sanayi kentleri vardır. Türkiye Endüstri üretiminin % 15′i bu bölgemizden sağlanmaktadır. Bölgenin turizm gelirleri de fazladır.

TARİHİ ÖNEMİ:
Sivas Kongresi Sivas kentinde yapılmıştır. Ankara’da da ilk TBMM açılmıştır. Bu tarihten sonra Milli Mücadelenin merkezi olmuştur.

BÖLGENİN GENEL ÖZELLİKLERİ:
Ø En fazla nadasa bırakılan bölgedir.
Ø En büyük kapalı havzamız buradadır (Tuz Gölü)
Ø En tuzlu gölümüz %o ile Tuz Gölüdür.
Ø Lületaşının tek çıkarıldığı yer Eskişehir’dir.
Ø Karstik şekillere en çok rastlanan 2.bölgemizdir. (Sivas, Çankırı)
Ø İklimden dolayı kerpiç en çok kullanılan yapı malzemesidir.
Ø Ulaşımı yeryüzü şekilleri sayesinde çok uygundur.
Ø En az yağış alan bölgemizdir
Ø Ortalama yükseltisi 1000 metredir. En yüksek yeri Erciyes Dağıdır.
Ø Küçükbaş hayvan sayısı en fazla olan bölgedir.
Ø Nüfus bakımından 2. olmasına rağmen alanı büyük olduğu için yoğunluk azdır.
Ø Tek uçak fabrikamız Eskişehir’dedir.
Ø Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır.
Ø İklimi sert ve karasaldır.
Ø Kentleşme oranı düşük, kırsal yerleşme topludur.
Ø Yaz kuraklığının erken başlaması sebze üretimini olumsuz yönde etkiler.
Ø Bölgede endüstri bitkilerinden şekerpancarı, tahıllardan buğday çok yetiştirilir.
Ø En uzun akarsuyumuz Kızılırmak nehrinin büyük kısmı bölgededir.

KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Ülkemizin doğusunda yer alan bölge kabaca üçgene benzer. Marmara ve Ege Bölgeleri hariç her bölge ile komşudur. Suriye hariç bütün doğu komşularımızla sınırı vardır.
Alanı 165.436 Km2′dir. Bu gerçek alanı ile ülkemizin %21′ini kaplar ve en büyük bölgemizdir.
Nüfusu 2000 sayımına göre 6.1 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2′ye 37 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının çok altındadır. (Türkiye ortalaması Km2′ye 83 kişi)

BÖLÜMLERİ:
1.Yukarı Fırat Bölümü
2.Yukarı Murat Van Bölümü
3.Erzurum-Kars Bölümü
4.Hakkari Bölümü

YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Dağları: En yüksek bölgemizdir. Ortalama yükseltisi 2000-2200 metredir. Bölgede dağlar üç sıra halinde uzanır.
Kuzeyde: Çimen, Kop, Esence, Karasu, Allahuekber Dağları
Ortada: Mercan (Munzur), Karasu-Aras Dağları
Güneyde: Güneydoğu Toroslar ve Buzul (Cilo) Dağları bulunmaktadır.
Van Gölünün kuzeyinde volkanik dağlar vardır. Bunlar Ağrı, Tendürek, Aladağ, Süphan, Nemrut Dağlarıdır.
Düzlükleri: Kıvrım dağları arasında çöküntü ovaları vardır. Bu ovalar: Elbistan, Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş, Van, Başkale, Hakkari, Yüksekova güneydekilerdir. Kuzeyde ise Erzincan, Tercan, Aşkale, Erzurum, Pasinler, Horasan, Kağızman ve Iğdır vardır. Tunceli ve Erzurum-Kars Platoları da diğer düzlüklerdir.
Akarsuları: Karasu ve Murat birleşerek Fırat Nehrini oluşturur. Bu nehir Dicle Nehri ve onunla birleşen Büyük Zap Kolu ile yabancı topraklara giderek Basra Körfezinden denize dökülmektedir. Aras ve Kura nehirleri de yine başka topraklara giderek Hazar Denizine dökülmektedir. Bu akarsuların yüzey şekilleri ve engebe nedeniyle hidroelektrik enerji üretme güçleri fazladır.
Gölleri: Van Gölü ülkemizin en büyük gölüdür ve suyu sodalıdır. Bölgenin diğer gölleri şunlardır: Erçek, Nazik, Çıldır, Hazar ( Tektonik Göllerdir), Balık, Haçlı, Nemrut (Krater Gölleri), ve Akgöl.
Ayrıca bölgede Keban ve Karakaya Baraj Gölleri de bulunmaktadır.
Değerlendirme: Bölgeye Yurdumuzun çatısı diyebiliriz. Bölgeyi kaplayan yüksek dağlar bölgenin her özelliğini yakından etkilemektedir. Dağlar doğudan batıya uzandığı için kuzey-güney doğrultusunda ulaşım zordur. Tarım alanları azdır iklimi çok serttir. Tarım ürünleri çeşitli değildir. Sanayi ve ticareti de gelişmemiştir.

İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölgenin iklimine yükselti ve karasallık hakimdir. Sert karasal iklim yaşanır. Kışları uzun, soğuk ve kar yağışlıdır. Don olayı çok görülür. Yazları sıcak, kurak ve kısadır. En fazla yağış ilkbaharda görülür. Erzurum-Kars Bölümünde ise yazın görülür.Günlük ve yıllık sıcaklık farkları fazladır. Yıllık yağış miktarı 500-600 mm dir. Buharlaşma az olduğu için bu yeterlidir. Yıllık sıcaklık 5-6 derecedir ve en soğuk bölgedir. Bölgeye kuzey rüzgarları (Poyraz) hakimdir. Bölgenin doğal bitki örtüsü bozkır (Step)’tir. Dağ yamaçlarında bozulmuş orman ve dağların yükseklerinde dağ çayırlarına rastlanır.

TARIM VE HAYVANCILIK:
Yükselti ve engebeli yer şekilleri nedeniyle tarım alanları azdır. Tarım en çok güneydeki çöküntü ovalarında yapılır. Bölgede en çok arpa ve buğday yetiştirilir. Bitlis, Malatya, Elazığ’da Şekerpancarı; Iğdır’da Pamuk; Malatya’da Kayısı (1.); yetiştirilir. Patates ve lahana diğer ürünlerdir. Sıcaklık çok düşük olduğu için sebze üretimine en az elverişli bölgemizdir.
Kars ve Bitlis’te arıcılık yapılır. Türkiye bal üretiminin % 20′si buradan sağlanır.
Bölgede tarım alanları az otlak ve meralar fazla olduğu için hayvancılık en önemli faaliyettir. Yüksek yerlerde büyükbaş, çöküntü ovalarda küçükbaş hayvancılık yaygındır. Bölge halkının % 80′i tarım ve hayvancılıkla uğraşır.

YER ALTI ZENGİNLİKLERİ:
Demir: Sivas-Divriği, Malatya-Hekimhan ve Hasançelebi (1.) ; Krom: Diyarbakır-Ergani, Elazığ-Guleman-Alacakaya (1.); Bakır: Elazığ-Maden; Malatya-Pötürge (2.); Kalay: Elazığ ve çevresinde; Kurşun-Çinko: Elazığ-Keban, Malatya-Darende; Oltu Taşı: Erzurum-Oltu (1.); Linyit: K.Maraş-Afşin-Elbistan; Erzurum-Aşkale; Barit: Muş, K.Maraş-Elbistan; Amyant (Asbest): Erzincan-İliç; Kayatuzu: Kars-Kağızman, Erzurum, Ağrı, Iğdır;

ENDÜSTRİSİ:
Fazla gelişmemiştir. Olanlarda tarıma dayanır. Bir çok ilde et kombinaları vardır. Et üretimimizin % 25′i bu bölgeden sağlanır.Malatya ve Bitlis’te sigara, Elazığ’da gübre, Erzurum ve Malatya’da deri sanayisi bulunmaktadır. Bir çok ilde şeker ve çimento fabrikası da bulunmaktadır. Malatya ve Erzincan’da dokuma ve iplik fabrikası vardır. Keban’da simli kurşun işletmeleri, Divriği’nde Demir-Çelik Fabrikası, Elazığ’da Ferro-Krom Fabrikası vardır.
Kahramanmaraş’ta Afşin, Elbistan ve Sivas Kangal’da termik santral bulunmaktadır.

NÜFUS VE YERLEŞME:
Nüfusu 2000 sayımına göre 6.1 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2′ye 37 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının çok altındadır. (Türkiye ortalaması Km2′ye 83 kişi) Yoğunluk bakımında en az bölgedir.
Yani nüfusu en seyrek bölgemizdir. Nüfus çöküntü ovalarında toplanmıştır. Toplu yerleşme görülür.Nüfusun % 48′i kırsal kesimde yaşar ve tarım ve hayvancılıkla uğraşır. Nüfus artış hızı %o 14 ile Karadeniz’den sonra en az bölgedir (Türkiye ortalaması %o 18.34). Sanayisi çok az olduğu için Karadeniz Bölgesinden sonra en çok göç veren bölgemizdir. Malatya, Erzurum ve Elazığ en kalabalık illeridir.

TÜRKİYE EKONOMİSİNE KATKISI:
Bölgenin sanayisi ve tarımı geridir. Ekonomimize katkısı daha çok hayvancılık alanındadır. Hayvan ürünlerinin ekonomimize katkısı % 25′tir.

TARİHİ ÖNEMİ:
Erzurum Kongresi bu bölgede yapılmıştır.

BÖLGENİN GENEL ÖZELLİKLERİ:
Ø En büyük bölgemizdir. Ülkemizin % 21′ini kaplar.
Ø Nüfus yönünden 6., yoğunluk yönünden 7. sıradadır.
Ø Orman bakımından % 7 ile 6. sıradadır.
Ø Ekili-Dikili arazi bakımından % 10 ile sonuncudur.
Ø En fazla enleme sahip bölgedir.
Ø Sanayisi en geri bölgedir.
Ø Ekonomisi ve ülke ekonomisine katkısı hayvancılık alanındadır.
Ø Kayısı üretiminde Malatya 1. sıradadır.
Ø En zengin yer altı kaynakları Yukarı Fırat Bölümünde yer almaktadır.
Ø ’2000-2200 metre ile en yüksek bölgedir.
Ø Göl yönünden zengindir hatta en büyük göle sahiptir (Van Gölü)
Ø En çok göç veren 2. bölgedir.
Ø Tarım ürünlerinin en geç olgunlaştığı bölgedir.
Ø En soğuk ve kışları en uzun bölgedir.
Ø Hidroelektrik üretiminde 1. tüketiminde 7. sıradadır.
Ø Günlük ve yıllık sıcaklık farkının en fazla olduğu bölgedir.
Ø Turizm gelirleri en az ve ulaşımı en kötü bölgedir.

KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Ülkemizin güney doğusunda yer alan bölge nüfus ve yüzölçümü en küçük bölgemizdir. Akdeniz, Doğu Anadolu Bölgeleriyle, Suriye ve Irak Devletleriyle komşudur.
Gerçek Yüzölçümü 59.176 km2′dir. Alan bakımından ülkemizin % 7,5′ini kaplar en küçük bölgemizdir.
Nüfusu 2000 sayımına göre 6.6 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2′ye 112 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının üstündedir (Türkiye ortalaması Km2′ye 83 kişi)

BÖLÜMLERİ:
1.Dicle Bölümü 2.Orta Fırat Bölümü

YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Dağları ve Düzlükleri: Bölgenin yüzey şekilleri sadedir. Genellikle platolarla ve ovalarla kaplıdır. Yer şekilleri tarıma elverişlidir. Batıdan doğuya gidildikçe yükseklik artar. İki bölümün ortasında Karacadağ Sönmüş Volkan dağı bulunur. Bu bölgenin tek ve en yüksek dağıdır. Dicle Bölümünde Gaziantep ve Şanlıurfa Platoları vardır. Orta Fırat Bölümünde Diyarbakır Havzası ve Mardin Eşliği (Yüksek bir düzlüktür.) vardır.
Akarsuları Ve Gölleri: Fırat ve kolları Göksu ve Nizip, Dicle ve kolları Botan, Garzan ve Batman kolları başlıca akarsularıdır.
Bölgede doğal göl yoktur. Akarsularının hidroelektrik gücü fazladır. Bu nedenle bir çok baraj gölü vardır. Fırat Nehri’nin üzerinde Atatürk, Karakaya, Hancağız Baraj Gölleri, Dicle nehri üzerinde Kıralkızı, Ilısu, Cizre Baraj Gölleri.

İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölgenin batısında Akdeniz ikliminin etkileri hissedilir. Yazları sıcak ve kurak geçer. Fakat kışları Akdeniz Bölgesine göre daha serindir. Bu bölümde don ve karada rastlanır. Yağışların çoğu kışın düşer. Yıllık yağış 500-600 mm’dir. Yağışın az olmamasına rağmen sıcaklık ve güneyden esen çöl rüzgarları yüzünden buharlaşma meydana gelir ve bu da kuraklığa sebep olur. Ülkemizin en yüksek sıcaklıkları bu bölgede ölçülür. Tarımda sulama ihtiyacı çok olur. Bölgenin doğusuna gidildikçe deniz etkilerinden uzaklaşılır ve yükseklik artar, sıcaklıklar düşer. Kar ve don olayları daha çok görülmeye başlar.
Bölgenin alçak kesimlerinde ve batısında bozkır görülür. Dağ yamaçları, yüksek yerler ve akarsu kenarlarında orman ve çalılık ağaçlara da rastlanır.

TARIM VE HAYVANCILIK:
Bölgenin ekonomisi tarıma dayanır. Ülke ekonomisine katkısı da bu alandadır. Tarıma elverişli tarım alanları ve düzlüklere sahip olmasına rağmen yaz kuraklığı ve sulama ihtiyacı nedeniyle tarım zorlaşır. GAP Projesinin yapılması ile birlikte artan sulama imkanları bölgenin tarımını artırmaya başlamıştır.
Bölgenin tarıma karasal iklim ürünlerine daha çok elverişlidir. En çok yetiştirilen ürünler şunlardır.
Mercimek: Türkiye üretiminde ilk sırada yer alır.
Buğday, Keten, Pamuk, Çeltik (Pirinç), Nohut ve Susam yetiştirilen bazı ürünlerdir.
Gaziantep Platosunda Antepfıstığı, Zeytin ve Üzüm yaygıdır.
Siirt’te Antepfıstığı üretimi başlamıştır.
Akarsu kenarlarındaki sulanabilen ovalarda sebze ve meyvede (Başta Karpuz olmak üzere) yetiştirilmektedir.
Bölgede platolar ve bozkırlar çok görüldüğü için küçükbaş Hayvancılık (Koyun, Keçi) çok yapılır. Keçi daha çok yüksek alanlarda yaygındır. Bu sayede bölgede hayvansal ürünler ticareti de yapılmaktadır.

YER ALTI KAYNAKLARI:
Fosfat: Mardin-Mazıdağı, Doğalgaz: Mardin-Çamurlu
Petrol: Batman- Beşiri ve Batman, Siirt-Kurtalan-Baykan ve Barzan, Adıyaman-Kahta ve Diyarbakır.
Linyit: Adıyaman-Gölbaşı, Manganez: Kilis

NÜFUS VE YERLEŞME:
Nüfusu 2000 sayımına göre 6.6 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2′ye 112 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının üstündedir (Türkiye ortalaması Km2′ye 83 kişi). Yoğunluk bakımında en yoğun 2. bölgedir. Nüfus artış hızı %o 25′tir (Türkiye %o 18.34). Bölgede kentsel nüfus % 62′dir (Türkiye ortalaması %65). Bölgede toplu yerleşme ve kerpiç evler yaygındır. Nüfus batı kesiminde, dağ etekleri ve akarsu boylarında yoğunlaşmıştır.

TURİZM:
Adıyaman-Nemrut Dağı, Şanlıurfa- Balıklı Göl ve Tarihi Eserler.

TÜRK EKONOMİSİNE KATKISI:
Türkiye Petrolünün 1/7′si bu bölgeden sağlanır. Geri kalanı dış ülkelerden ithal edilir. Batman’da Petrol Rafinerisi vardır. GAP Projesinin bitirilmesi ile tarımdaki su ihtiyacı karşılanacak ve bölge ekonomisi daha zenginleşecektir. Bunun ülke ekonomisine büyük katkısı olacaktır.

BÖLGENİN GENEL ÖZELLİKLERİ:
Ø Alan bakımından en küçük bölgedir.
Ø Nüfus bakımından sonuncu olmasına rağmen alanı küçük olduğu için yoğunluk fazladır.
Ø Orman bakımından % 1 ile son sırada yer alır.
Ø Ekili-Dikili alan bakımından % 20 ile 4. Sıradadır.
Ø Ekonomisi tarıma dayanır. Hayvancılık 2. Sırada yer alır.
Ø Antepfıstığı, mercimek ve karpuz üretiminde ilk sırada yer alır.
Ø Fosfat ve Petrol üretiminde ilk sıradadır.
Ø Buharlaşma ve yaz kuraklığının en fazla olduğu bölgedir.
Ø Hiç doğal gölü yoktur.
Ø En yüksek yeri Karacadağ Sönmüş Yanardağıdır.
Ø GAP Projesi bölgede halen sürmektedir.
Ø Türkiye’nin en büyük ve önemli baraj gölleri bölgede yer alır.

KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Bölge yurdumuzun güneyinde, Akdeniz boyunca bir şerit halinde uzanır. Komşuları Ege, İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri, Suriye, Kıbrıs Adası ve Akdeniz ile komşudur. Gerçek Alanı 122.927 Km2′dir. Ülkemizin % 15′ini kaplar ve Alan bakımından 5.sırada yer alır.
Nüfusu 2000 sayımına göre 8.7 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2′ye 71 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının altındadır. (Türkiye ortalaması Km2′ye 83 kişi). Kentsel nüfus % 60′tır (Türkiye ortalaması %65). Nüfus artış hızı %o 22′dir (Türkiye ortalaması %o 18.3)

BÖLÜMLERİ:
1.Adana Bölümü
2.Antalya Bölümü

YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Dağları: Bölge genel olarak Toros Dağları ve yüksek platolarla kaplıdır. Batı Toroslar, Bey Dağları, Çiçekbaba ve Barla Dağları, Sultan Dağı, Dedegöl ve Geyik Dağları, Orta Toroslar, Bolkar Dağları, Aladağlar, Tahtalı ve Binboğa Dağları, Nur Dağları. Karadeniz Bölgesinde olduğu gibi dağların uzanış yönü ulaşıma elverişli olmadığı için ulaşım ancak geçitlerden sağlanır. Bu geçitler Çubuk, Gülen ve Gürbulay Geçitlerdir.

Platoları: Taşeli ve Teke Platoları
Ovaları: Çukurova, Amik, Antalya, Göller Yöresindeki Çöküntü Ovaları.
Akarsuları: Bölgedeki akarsular iklim sebebiyle düzensiz akışa sahiptir. Akarsuları kışın kabarır, yazın ise çok azalır. Asi, Seyhan, Ceyhan, Göksu, Manavgat, Aksu ve Dalaman başlıca akarsularıdır. Manavgat ve Aslantaş Baraj Gölleri de bulunmaktadır.
Gölleri: Beyşehir, Eğirdir, Burdur, Kovada, Acıgöl, Suğla, Söğüt, Salda, Elmalı ve Avlan başlıca gölleridir.

İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölgenin Akdeniz yamaçlarında Akdeniz İklimi ve Maki Bitki Topluluğu görülür. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır.
Dağların kuzey yamaçlarında ve göller yöresindeyse iklim karasallaşır. Bitki örtüsü de bozkırdır. Bu alanlarda yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlıdır. Yer yer ormanlara da rastlanır.

TARIM VE HAYVANCILIK:
Buğday: Bölgenin dağların kuzey yamaçlarındaki karasal iklimin görüldüğü alanlarda görülür.
Pirinç: Amik Ovasında ve Maraş çevresinde görülür.
Pamuk: Çukurova ve kıyı ovalarında. Türkiye’de 2. Sırada görülür.
Tütün: Burdur ve Göller Yöresinde yetiştirilir.
Turunçgiller: Akdeniz İkliminin görüldüğü kıyı kesiminde görülür.
Muz: Mersin ve Anamur çevresinde yetiştirilir. Türkiye’de 1 sıradadır.
Zeytin: Kıyı kesiminde yetiştirilir.
Göller Yöresinde: Ananas, Haşhaş, Gül ve Şekerpancarı yetiştirilir.
Seracılık: Akdeniz Bölgesi ilk sırada yer alır.
Sebzecilik: Mersin ve Antalya çevresinde turfanda sebze yetiştirilir.
Bölgenin hayvancılığı fazla gelişmemiştir. Genelde yaylacılık faaliyetiyle birlikte yapılır. Sığır, Koyun ve Kıl Keçisi yetiştirilir.

YER ALTI ZENGİNLİKLERİ:
Krom: Adana, Denizli ve Muğla’da (Türkiye’de 1.)
Barit: Antalya, İçel ve Konya’da (Türkiye’de 1.)
Boksit (Alüminyum): Antalya, Konya, Adana ve Hatay (Türkiye’de 1.)
Kükürt: Isparta-Keçiborlu
Demir: Adana ve İçel
Amyant: Hatay-İskenderun
Manganez: Adana, Muğla ve Burdur
Petrol: Adana

ENDÜSTRİ:
Adana Bölümünde: Dokuma, Tütün, Gıda, Kimya, Tarım Araçları, Çimento, Madeni Eşya, Tuğla, Ataş-Mersin’de Ataş Petrol Rafinerisi, ve Mersin Limanı bulunmaktadır.
Antalya Bölümünde: Ferro Krom, Yağ, Gülyağı, Çimento, Tuğla, Tarım Araçları, Halıcılık, faaliyeti yapılmaktadır.

TURİZM:
Burdur’da İnsuyu Mağarası, Alanya’da Damlataş Mağarası, Tarsus’ta Yedi Uyuyanlar Mağarası, Mersin’de Cennet ve Cehennem Obruğu, Plajları bulunmaktadır.

NÜFUS VE YERLEŞMESİ:
Nüfusu 2000 sayımına göre 8.7 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2′ye 71 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının altındadır. (Türkiye ortalaması Km2′ye 83 kişi). Kentsel nüfus % 60′tır (Türkiye ortalaması %65). Nüfus artış hızı %o 22′dir (Türkiye ortalaması %o 18.3)
Fakat tarım alanlarının ikliminde uygun olması nedeniyle verimli olması nüfusun bu alanlara toplanmasına neden olmuştur. Bunun yanında Toroslar ve Platolarda nüfus çok seyrektir. Bölge nüfusun %70′i Adana Bölümüne toplanmıştır.

BÖLGENİN GENEL ÖZELLİKLERİ:
Ø Yüzölçümü bakımından % 15 ile 4. Sıradadır.
Ø Orman bakımından % 21 ile 2. Sıradadır. Ama Maki olduğu için ekonomik değeri yoktur
Ø iklimin etkisi ile orman yangınları çok görülür.
Ø Ekili-Dikili alanlar bakımından % 18 ile 5. Sıradadır.
Ø Dağların uzanış yönü nedeniyle Boyuna Kıyı Tipi görülür.
Ø Ekonomisi tarıma dayanır ve Sanayi 2. Sırada gelir.
Ø Sanayi bakımından Türkiye’de 3. Sırada gelir.
Ø Susam, yerfıstığı, turunçgiller, muz, gül ve soya fasülyesi üretiminde Türkiye’de ilk sırada gelir.
Ø İklimi nedeniyle tropikal bir bitki olan muz sadece bu bölgede yetiştirilir.
Ø Karstik Yer şekillerine en çok bu bölgede yetiştirilir.
Ø Kışları en ılık bölgemizdir.
Ø Üçüncü büyük Kapalı Havzamız olan Göller Yöresi Antalya Bölümünde yer alır.
Ø Çukurova en büyük delta ovamızdır ve Seyhan ve Ceyhan Nehirleri tarafından oluşturulmuştur.
Ø İklim sayesinde yılda birden fazla ürün alınabilmektedir.
Ø Sıcaklık ve buharlaşma nedeniyle en tuzlu denizimiz Akdeniz’dir.
Ø Kışları en kısa süren bölgemizdir.
Ø Sebze ve Meyvenin en erken olgunlaştığı bölgemizdir.
Ø Don olaylarının en az olduğu bölgemizdir.
Ø Mevsimlik işçi göçünün en fazla olduğu bölgemizdir.
Ø Göl bakımından en zengin bölgemizdir.
Ø Platolarında nüfus çok seyrektir.
Ø Toroslar ulaşımı olumsuz yönde etkiler.
Ø Yıl içinde gölge uzunluğunun en kısa olduğu
Ø Güneşlenme süresinin en fazla olduğu bölgedir.
Ø Derece ortalama sıcaklık ile en sıcak bölgemizdir.

KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Ülkemizin batısında Ege Denizi kıyılarınca uzanan bölge, Marmara Bölgesi, İç Anadolu ve Akdeniz Bölgeleriyle ve Ege Denizi ve Ege Adaları ile komşudur.
Gerçek alanı olan 93.139 Km2 ile Türkiye topraklarının %10.1′ini kaplar. Alan bakımından 5. Büyüklükteki bölgemizdir.
Nüfusu 2000 sayımına göre 8.9 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2′ye 96 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının biraz üstündedir. (Türkiye ortalaması Km2′ye 83 kişi)

BÖLÜMLERİ:
1.Asıl Ege Bölümü 2.İç Batı Anadolu Bölümü

YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Kıyıları:
Ege Denizinin yerinde eskiden Egeid karası vardı. Bunun çökmesi sonucunda bugünkü adalar meydana geldi. Bölge dağları kıyıya dik uzandığı için kıyı girintili-çıkıntılı Enine Kıyı Tipidir.
Kıyıda bir çok körfez, koy, yarmada ve buruna rastlanır. Edremit, Çandarlı, İzmir, Kuşadası, Güllük, Gökova başlıca körfezleridir.Reşadiye, Bozburun, Dilek VE İzmir başlıca yarımadalarıdır.
Ege kıyıları girintili-çıkıntılı olduğu için en uzun kıyımızdır. Muğla’da en uzun kıyıya sahip ilimizdir.

Dağları:
Asıl Ege Bölümü faylanma hareketlerine uğradığı için Kaz Dağı, Madra Dağı, Yunt Dağı, Bozdağlar, Aydın Dağları faylanma sonucu yüksekte kalmış horstlardır. Bölümün güneyinde uzanan Menteşe Dağlarının uzanış yönü kıyıya paraleldir.
İç Batı Anadolu’ya gidildikçe yükseklik artar. Bu bölümde, Alaçam, Eğrigöz, Murat ve Sandıklı Dağları vardır.
Ovaları:
İç Batı Anadolu Bölümünde Yazılıkaya Platosu, Tavas- Çivril- Banaz-Örencik ovaları vardır.
Asıl Ege Bölümünde horstlar arasında kalan grabenler birer alüvyon ovasıdır. Bunlar Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes ovalarıdır. Bunlar aynı adı taşıyan ve bol alüvyon taşıyan, akarsuları tarafından oluşturulmuştur. Akarsuların döküldükleri yerlerde de delta ovaları da oluşmuştur.

Ege Bölgesi’ndeki Horst ve Grabenler

Akarsuları:
Bakırçay, Gediz,K. Menderes, B. Menderes başlıca akarsularıdır. İç Batı Anadolu’da Susurluk ve Sakarya Akarsularının bazı kolları da bulunmaktadır.

Gölleri:
Göl bakımından fakir olan bölgede iki doğal göl vardır. Bunlar Marmara ve Çamiçi (Bafa) Gölleridir. Adıgüzel, Kemer ve Demirköprü baraj gölleri de vardır.

İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölgenin asıl Ege Bölümünde graben ovaları sayesinde içlere kadar sokulan Akdeniz İklimi görülür. Bu alanlarda yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı bir iklim görülür. Bitki örtüsü makidir ve yer yer ormanlara da rastlanır.
İç Batı Anadolu bölümüne gidildikçe yüksekliğin artması ve denize olan uzaklığı sebebiyle iklim karasallaşır. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlı Karasal İklim görülür. Bitki örtüsü de Bozkırdır.

TARIMI VE HAYVANCILIĞI:
Bölgenin yurt ekonomisine katkısı daha çok tarım alanındadır. Bölümler arasında iklim ve yeryüzü şekillerinin farklı olmasına bağlı olarak yetiştirilen ürünler arasında da farklılık ve çeşit vardır.
Tütün: Kıyı ovalarında yetiştirilir. Ülke üretiminin %65′ini yetiştiriri. 1.Sıradadır.
Pamuk: Asıl Ege Bölümündeki alüvyal ovalarda ve özellikle güneye yakın bölgelerde yetiştirilir. Ülke üretiminin %40′ını sağlar. 1. Sıradadır.
Zeytin: Kıyı kesiminde, özellikle Edremit Körfezi çevresinde yetiştirilir. 1.Sıradadır.
İncir: En çok B. Menderes vadisinde yetiştirilir. 1. Sıradadır.
Turunçgiller: En çok Akdeniz İkliminin görüldüğü kıyı bölümünde yetiştirilir.
Üzüm: En çok Gediz Vadisinde yetiştirilir. Ülke üretiminin %35′ini sağlarken 1. Sırada yer alır.
Pamuk: Asıl Ege Bölümünün alüvyal ovalarında özellikle güney alanlarda yetiştirilir.
Haşhaş: İç Batı Anadolu’da Afyon ve Kütahya çevresinde kontrollü olarak yetiştirilir.
Şekerpancarı: İç Batı Anadolu Bölümünde yetiştirilir.
Tahıllar: İç Batı Anadolu Bölümünde yetiştirilir.

YER ALTI KAYNAKLARI:
Krom: Muğla, Denizli, Kütahya. Demir: Balıkesir ve Kütahya. 1.Sıradadır.
Linyit: Kütahya, Manisa, Muğla ve Denizli. 1.Sıradadır. Civa: Uşak ve İzmir. 1.Sıradadır.
Bor: Kütahya ve Eskişehir. Manganez: Uşak, Afyon ve Denizli.
Mermer: Afyon ve Denizli. Titanyum: İzmir ve Manisa. 1.Sıradadır.
Zımpara Taşı: Muğla, Aydın ve İzmir. Uranyum: Manisa, Aydın ve Uşak.
Tuz: İzmir-Çamaltı. 1.Sıradadır.

SANAYİSİ:
Sanayi bakımından Marmara Bölgesinden sonra 2. sırada gelir. Bölümler arasında gelişmişlik ve sanayi oranı bakımından büyük farklılık vardır. Asıl Ege Bölümü sanayi bakımından daha gelişmiştir. Zaten bölgenin en büyük ve gelişmiş kenti İzmir’de bu bölümde yer alır. İzmir sanayisi, fuarı, ve ihracat limanı ile önemli bir kentimizdir. İzmir’de Aliağa Petrol Rafinerisi de bulunmaktadır.
Bölgede dokuma, şeker, çimento, termik ve hidroelektrik santraller vardır.
Yatağan-Muğla, Tunçbilek-Kütahya, Soma-Manisa’da termik santraller vardır. Tek Jeotermal Santralimiz Denizli-Sarayköy’de bulunmaktadır. Demirköprü, Adıgüzel ve Kemer Hidroelektrik Santralleri de vardır.

NÜFUS VE YERLEŞME:
2000 Sayımına göre bölgenin nüfusu 8.9 milyondur.Nüfus yoğunluğu Km2′ye 96 kişidir. Bu Türkiye ortalamasına biraz üstündedir.En yoğun nüfuslu 3. bölgemizdir. Kentsel nüfus daha fazladır % 61. Türkiye ortalamasına yakındır (Türkiye %65). Nüfus kıyılarda, alüvyal ovalarda yoğunlaşmıştır. İç kesimlere gidildikçe nüfus yoğunluğu azalır. Buralarda da nüfus maden işletmelerinin çevresine ve ovalara toplanmıştır. Kıyıda Menteşe Yöresi de dağlık alan olması nedeniyle az nüfuslanmıştır. Nüfus artış hızı %o 16′dır (Türkiye %o 18.3)

TURİZM:
Bölge Marmara’dan sonra turizm geliri en fazla 2. Bölgedir. Akdeniz İkliminin görüldüğü kıyılar deniz turizmi açısından zengindir. Bölgede İlkçağ uygarlıklarından ve Türk Devletlerinden kalan tarihi eserlerde turistlerin ilgisini çeken yerlerdir. Pamukkale-Denizli Travertenleri de güzel yerlerden biridir.

TARİHİ ÖNEMİ:
Bölge Kurtuluş Savaşının en önemli savaşlarına sahne olmuştur. Kütahya ve Afyon bu savaşların en önemlilerinin geçtiği illerimizdir.

BÖLGE HAKKINDA NOTLAR:
Ø Yüzölçümü bakımından 5.sıradadır.
Ø Orman bakımından 3.sıradadır.
Ø Ekili-dikili alan bakımından %24 ile 3. Sıradadır.
Ø Kıyı uzunluğu bakımından 1. Sıradadır.
Ø Ekonomisi tarıma dayanır.
Ø Sanayi bakımından Marmara’dan sonra 2.sıradadır.
Ø Zeytin, üzüm, incir, haşhaş ve tütün üretiminde 1.sıradadır.
Ø Linyitin en çok çıkarıldığı bölgedir. Termik Santralde çok vardır.
Ø En fazla tuz üretilen bölgedir (İzmir-Çamaltı Tuzlası)
Ø İlk demiryolu İzmir-Aydın arsında kurulmuştur.
Ø Asıl Ege Bölümünde horst ve grabenler vardır.
Ø En önemli ihracat limanımız Doğal bir liman olan İzmir Limanıdır.
Ø En önemli uluslar arası fuarımız İzmir’de kurulur.
Ø Göl yönünden en fakir bölgelerdendir.
Ø Turizm gelirleri bakımından Marmara’dan sonra 2. Sıradadır.
Ø Dağların uzanış yönü sayesinde kıyıdaki Akdeniz İklimi iç kesimler kadar sokulabilir.
Ø Termik Santrallerden elektrik üretimi açısından ilk sırada yer alır.
Ø Enine Kıyı Tipi görülür.
Ø En uzun kıyıya sahip ilimiz Muğla’dır.
Ø Denizli-Pamukkale Travertenleri vardır.
Ø Çiniciliğin ve halıcılığın merkezi konumundadır. Kütahya çinicilikte ilk sırada yer alır.
Ø Akarsular bol alüvyon taşıyarak menderesler çizerek akarlar. Delta ovaları oluştururlar.
Ø Sünger avcılığı Bodrum kıyılarında yapılır.
Ø Seracılıkta Akdeniz’den sonra 2. Sıradadır.
Ø Tek Jeotermal Santralimiz Denizli-Sarayköy’dedir.
Ø İlleri:İzmir, Manisa, Aydın, Denizli, Kütahya, Afyon, Uşak

KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Ülkemizin kuzey-batısında yer alır. Bulgaristan, Yunanistan, Karadeniz, Marmara ve Ege Denizleri, Karadeniz, Ege, İç Anadolu ve Karadeniz Bölgeleri ile komşudur.

ALANI VE NÜFUSU:
Gerçek alanı 67.306 Km2. Ülke yüzölçümünün %8.5′ini kaplar. 6.Büyüklükteki bölgemizdir.
Nüfusu 2000 sayımına göre 17.3 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2′ye 258 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının altındadır. (Türkiye ortalaması Km2′ye 83 kişi)

BÖLÜMLERİ:
1.Yıldız Dağları (Istranca) Bölümü
2.Ergene Bölümü
3.Çatalca-Kocaeli Bölümü
4.Güney Marmara Bölümü

YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Kıyıları:
Karadeniz ne Kuzey Marmara kıyıları fazla girintili-çıkıntılı değildir. Falez (Yalıyar) çok vardır. Fakat Güney Marmara kıyıları girintili-çıkıntılıdır.
İzmit, Gemlik, Erdek ve Saros körfezleri vardır.
Gelibolu, Biga, Kapıdağ, Armutlu, Çatalca-Kocaeli başlıca yarımadalarıdır.
Gökçeada, Bozcaada, Marmara Adaları, İmralı, İstanbul Adaları ise başlıca adalarıdır.
İstanbul ve Çanakkale Boğazları Ria Tipi kıyılardır.
Kapıdağ Yarımadası bir kıyı biriktirme şekli olan Tombolo’dur.

Dağları:
Ortalama yükseltisi en az bölgedir. En yüksek dağı Uludağ’dır (2543 m).
Yıldız Dağları, Koru Dağlar, Işıklar Dağları, Biga Dağları, Samanlı Dağları diğer dağlarıdır.
Yerşekilleri sade olduğu için ulaşımı da kolaydır.
Akarsuları:
Sakarya’nın aşağı kesimi, Susurluk, Meriç ve onun kolu Ergene. Bu akarsular baraj yapımı için uygun değildir. Ağızlarında delta oluşturamazlar. Çünkü akıntı ve yatak eğimi fazladır.

Ovaları:
Ergene, Bursa, Adapazarı, Balıkesir Ovaları
Gölleri:
İznik, Manyas, Sapanca ve Ulubatlı Tektonik göldür.
Terkos, Küçük ve Büyük Çekmece Gölleri Kıyı Seti gölüdür.
Ömerli Baraj gölü de bulunmaktadır.

İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Marmara Bölgesi konumu sebebiyle iklim ve bitki çeşitliliğine sahiptir. Karadeniz kıyılarında Karadeniz İklimi ve Ormanlar görülür.
Istrancaların güneyinde Karasal İklim ve bozkır görülür.
Güney Marmara’da bozulmuş Akdeniz İklimi ve Maki görülür. Burada yazlar sıcak ve kurak kışlar ılık ve yağışlıdır.

TARIM VE HAYVANCILIK:
Yüzölçümüne göre ekili-dikili alanı en fazla bölgemizdir. Sebebi engebenin az, düzlüklerin fazla olmasıdır. Makineli tarım yaygındır. İklim çeşitliliği yetiştirilen ürünleri de çeşitli kılmaktadır. Ulaşımın kolay olması, sulamanın yaygın olması ve tüketici nüfusun fazla olması nedeniyle tarım gelişmiştir. Fakat kalabalık nüfusa yetmediği için başka bölgelerden de gelmektedir.
Tütün: A.Pazarı (Türkiye’de %8 ile 3.), Ayçiçeği: Ergene Havzası (Türkiye’de 1.)
Zeytin: Güney Kıyılarında (Türkiye’de %27 ile 2.), Pamuk: Balıkesir (Yağışın azalması sayesinde.)
Şekerpancarı: Trakya-Alpullu, Adapazarı ve Susurlukta sulanabilen alanlarda.
Buğday: İç kesimlerde (Türkiye’nin %13′ü), Pirinç: Ergene ve Meriç havzalarında (Türkiye’de 1.)
Mısır: Doğu Marmara ve Trakya’da. (Türkiye’de 2.)
Hayvancılık genellikle besicilik ve ahır hayvancılığı şeklindedir. Bunun sebepleri tarım arazisinin fazlalığı, tüketici nüfusun fazla olması, pazarlama sorununun olmaması ve yer şekilleri ve iklim şartlarının buna uygun olmasıdır. İstanbul ve çevresinde kümes hayvancılığı, Bursa ve çevresinde ipekböcekçiliği yapılmaktadır.

YERALTI ZENGİNLİKLERİ:
Bor: Susurluk, Bigadiç- Balıkesir (Türkiye’de 1.), Volfram (Tungsten):Uludağ-Bursa, Demirköy-Kırklareli (Türkiye’de 1.), Mermer: Güney Marmara, Linyit: Bölgenin genelinde, Barit: Lapseki-Çanakkale, Doğalgaz: Kırklareli, Demir: Kocaeli ve Sakarya, Manyezit-Magnezyum: Bilecik, Krom: Bursa, Kurşun-Çinko: Balıkesir ve Çanakkale, Seramik Kili: İstanbul ve Çanakkale

ENDÜSTRİ:
Bölge ekonomisi gelişmiştir. Milli gelirimizin %20′si bu bölgeden karşılanır. Sanayi işçilerimizin yarısı burada çalışır ve sanayi ürünlerinin 1/3′ü bu bölgeden karşılanır. Ulaşımını kolay olması, hammadde teminin kolay olması, Hinterlandının geniş olması, işgücünün fazla olması, tüketici nüfusunun fazla olması ve pazarlama kolaylığı gibi sebeplerle sanayisi gelişmiştir. Enerji üretimi en az olan bölge olmasına rağmen enerji tüketiminde ilk sıradadır. Türkiye’nin en büyük sanayi kuşağı olan İstanbul-Kocaeli-Adapazarı bu bölgede yer alır. Bursa başka bir sanayi ilidir. İstanbul en işlek ve gelişmiş limanımız olarak en büyük ithalat limanımızdır.

İzmit’te İpraş Petrol Rafinerimiz bulunmaktadır. Ambarlı-İstanbul’da Doğalgaz ve Fuel Oil, Bursa ve Hamitabat’ta Doğalgaz, Kırklareli ve Orhaneli’nde termik santraller vardır.
Bursa’da dokumacılık, otomotiv ve konserve sanayisi vardır. İzmit’te ise kağıt, petro-kimya ve İpraş Rafinerisi vardır.

NÜFUS VE YERLEŞME:
2000 Sayımına göre bölgenin nüfusu 17.3 Milyondur .Nüfus yoğunluğu Km2′ye 258 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının çok üstündedir (Türkiye ortalaması 83 kişidir.) Kentsel nüfusu en fazla olan bölgemizdir. Halkın % 79′u kentlerde yaşar. Nüfusu çok fazla olduğu için diğer bölgelerden ürün alır. Nüfus Çatalca-Kocaeli yarımadasına yoğunlaşmıştır. İstanbul en kalabalık ilidir. İzmit, Adapazarı ve Bursa diğer büyük illeridir. Nüfus artış hızı %o 27′dir (Türkiye %o 18.34). Nüfus ve nüfus yoğunluğunda 1. sıradadır.

TURİZM:
Turizm geliri en fazla olan bölgemizdir. Bölgede başta İstanbul, Bursa ve Edirne olmak üzere Osmanlı eserleri çoktur. Bursa’da kaplıcalar bulunmaktadır. Balıkesir’de Kuş Cenneti bulunmaktadır. Bursa-Uludağ önemli bir kış turizm merkezimizdir. Bölgede bulunan adalar ve kıyılar turist çeken diğer yerlerdir. İstanbul bütün yıl fuar ve kongreler sayesinde önemli sayıda turist çekmektedir.

TARİHİ ÖNEMİ:
Bilecik, Bursa, Edirne ve İstanbul illerinin Osmanlı Tarihinde önemli yerleri vardır. Bu kentler bu devletin başkentliğini yapmıştır. Çanakkale’de 1915te Çanakkale Savaşına sahne olmuş bir kentimizdir.

BÖLGE HAKKINDA NOTLAR:
Ø Yüzölçümüne göre 6. Sıradadır.
Ø Ortalama yükseltisi en az bölgedir.
Ø Nüfus ve nüfus yoğunluğu en fazla olan bölgedir.
Ø En fazla iç göç alan bölgedir.
Ø Sanayisi en gelişmiş ve sanayi nüfusu en fazla bölgedir.
Ø İşçi nüfusu en fazla bölgedir.
Ø Alanına oranla ekili-dikili alanı en fazla bölgedir.
Ø İki kıtada toprağı olup iki çok önemli boğaza sahiptir.
Ø Orman bakımından 4. Sıradadır.
Ø Yünlü ve ipekli dokumada ilk sırada yer alan bölgedir.
Ø Boğazlar ria kıyı tipidir.
Ø İstanbul en büyük ithalat limanımızdır.
Ø En çok vergi veren bölgemizdir.
Ø Bor üretiminde Türkiye’de ve Dünyada ilk sıradadır.
Ø Alanına oranla tarım arazisi en fazla bölgedir.
Ø Ekonomimize katkısı daha çok sanayi alanındadır.
Ø Hizmet sektörünün en fazla olduğu bölgedir.
Ø Çayır ve otlakları en az bölgedir. (Alanının 1/10′undan az)
Ø Ürün vermeyen toprakları en az bölgedir.
Ø Enerji üretimi en az ama tüketimi en fazla bölgedir.
Ø Turizm gelirleri en fazla olan bölgedir.
Ø Şeftali, Ayçiçeği, Pirinç ve Kestane üretiminde ilk sıradadır.
Ø Madenler bakımından en zengin ili Balıkesir’dir.
Ø Kağıt sanayisinin en fazla olduğu bölgedir.
Ø Ortalama sıcaklık 14-16 derece, yağış 600-900 mm’dir.
Ø En fazla yağışı kışın, en azı yazın alır. Yazın Karadeniz ikliminin etkisiyle yağış alır.
Ø Okur yazar oranı en fazla bölgedir.
Ø Ekonomimize katkısı sanayi ve ticaret alanındadır.
Ø Şehirleri: Edirne, Kırklareli, Tekirdağ, İstanbul, Yalova, Kocaeli, Adapazarı, Bursa, Çanakkale, Balıkesir ve Bilecik’tir.

KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI:
Yurdumuzun kuzeyinde, Sakarya’nın doğusundan Gürcistan’a kadar Karadeniz’e paralel olarak bir şerit gibi uzanır.
Gürcistan, D. Anadolu, İç Anadolu ve Marmara Bölgeleriyle ve adını aldığı deniz ile komşudur.

ALANI VE NÜFUSU:
Gerçek alanı olan 143.537 Km2 ile Türkiye topraklarının %18′ini kaplar. Alan bakımından 3. Büyüklükteki bölgemizdir. Bölge Doğu-Batı doğrultusunda 1400 Km, Kuzey-Güney doğrultusunda 100-200 Km ile bir şeride benzer.
Nüfusu 2000 sayımına göre 8.4 milyondur. Nüfus yoğunluğu Km2′ye 59 kişidir. Bu Türkiye ortalamasının altındadır. (Türkiye ortalaması Km2′ye 83 kişi)

BÖLÜMLERİ:
1.Batı Karadeniz
2.Orta Karadeniz
3.Doğu Karadeniz

YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ:
Kıyıları:
Dağlar kıyıya paralel olarak uzandığı için kıyılar az girintili-çıkıntılıdır. Bu kıyı tipine Boyuna Kıyı Tipi denir.
Tek doğal limanı Sinop’tur. Arkasındaki dağların ulaşımı zorlaştırması nedeniyle fazla gelişmemiştir. Buna rağmen Trabzon, Samsun gibi limanlar yapay olmasına rağmen ulaşımları sayesinde gelişmişlerdir.
Bu kıyı tipinde bir kıyı aşındırma şekli olan Falez (Yalıyar) çok görülür.

Dağları:
Batı K.: Küre (İsfendiyar) Dağları, Bolu Dağları, Ilgaz Dağları, Köroğlu Dağları
Orta K.: Canik Dağları
Doğu K.:D.Karadeniz (Rize) Dağları ( Zirvesi: Kaçkar D.3932), Giresun Dağları,
Çimen, Kop, Mescit, Akdağ ve Yalnızçam Dağları
D. Karadeniz’de Zigana ve Kop geçitleri vardır.
Akarsuları:
Bartın Çayı (Ulaşım yapılabilir.), Yenice (Filyos) Çayı
Kızılırmak (Türk.’nin en uzun ırmağı), Yeşilırmak ve Çoruh (Gürcistan’dan dökülür.)
Ovaları:
Kastamonu, Bolu ve Düzce Ovaları. Bafra ve Çarşamba Delta Ovaları
Gölleri:
Sera ve Tortum gölleri (Heyelan Gölleri), Abant ve Yedigöller. Baraj Gölleri: Almus, Suat Uğurlu, Hasan Uğurlu (Yeşilırmak), Hirfanlı ve Altınkaya (Kızılırmak), Sarıyar (Sakarya)

İKLİM VE BİTKİ ÖRTÜSÜ:
Bölgenin kıyı kesiminde Karadeniz İklimi görülür. İklim bu alanlarda her mevsim yağışlı ve ılımandır. En fazla yağışı sonbaharda, en azını yazın alır. Bitki örtüsü Ormandır. Bölge orman bakımından ilk sırada gelir. Yağışlı ve ılık olduğu için yangın çok azdır. En fazla yağış alan bölgemizdir. Rize’de en fazla alan şehirdir.
İç kesimlerde iklim karasallaşır. Dağların bu güney yamaçlarında yazları sıcak ve kurak kışları soğuk ve kar yağışlı bir iklim görülür. En fazla yağışı ilkbaharda, en azını yazın alır. Bitki örtüsü ise buralarda Bozkırdır.
Yağışın bol olması sayesinde orman ve akarsuların debileri (su miktarları) fazladır. Yağışın yeterli olması sayesinde nadasa bırakmanın en az olduğu bölgemizdir. Bölge kuzeye yakın olduğu için güneşten yararlanma süresi azdır, gölge boyu uzundur, gece-gündüz süresi arasında fark en fazladır. Kimyasal çözülmenin de en fazla olduğu bölgemizdir.

TARIM VE HAYVANCILIK:
Fındık: Ordu ve Giresun çevresinde. Türkiye’de ve Dünyada 1.Sıradadır.
Çay: Rize kıyılarında. Bol yağış ve yıkanmış toprak ister. Türkiye’de 1.Sıradadır.
Tütün: Orta Karadeniz ve Bolu-Düzce ovası. Yağışı sevmez. Türkiye’de 2.Sıradadır.
Mısır: Bölgenin yağışlı kıyılarında. Bölgede tüketilir. Türkiye’de 1.Sıradadır.
Şekerpancarı: Orta Karadeniz’de, Soya Fasulyesi ve Keten-Kenevir: Kastamonu, Sinop, Zonguldak ve Ordu’da. Tahıl: Karasal iklimin görüldüğü iç kesimlerde. Sebze ve Meyve: Sulamanın yapılabildiği kıyı ve iç ovalarda. Zeytin ve Turunçgiller: D. Karadeniz’de az bir alanda yetiştirilir.
Kıyı kesiminde yağışlı ve gür otlaklara sahip alanlarda büyükbaş hayvan, iç kesimdeki düzlüklerde ise küçükbaş hayvan yetiştirilir. Arıcılık ve balıkçılıkta diğer hayvancılık faaliyetleridir.

YER ALTI ZENGİNLİKLERİ:
Taşkömürü: Zonguldak , Bartın ve Kastamonu’da. Türkiye’de tek.
Bakır: Murgul (Artvin), Küre (Kastamonu), Çayeli (Rize). Türkiye’de 1.Sıradadır.
Linyit: Bolu, Çankırı, Amasya, Samsun, Ankara’da. Demir: Ordu’da.
Manganez: Trabzon, Artvin, Amasya ve Kastamonu’da çıkarılır.

ENDÜSTRİ:
Demir-Çelik Sanayisi: Karabük ve Ereğli’de. Bakır Tesisleri: Samsun’da.
Şeker Sanayisi: Turhal, Amasya, Suluova, Çorum, Kastamonu ve Çorum’da.
Tütün Sanayisi: Samsun ve Tokat’ta. Kağıt Sanayisi: Batı Karadeniz’de.
Çay Sanayisi: Rize ve çevresi. Fındık Sanayisi: Ordu ve çevresi.
Gıda ve Dokuma Sanayisi: Büyük kentlerin yakınlarında Kurulmuştur.

NÜFUS VE YERLEŞME:
2000 Sayımına göre bölgenin nüfusu 8.4 Milyondur. .Nüfus yoğunluğu Km2′ye 59 kişidir. Nüfus yoğunluğu bakımından Doğu Anadolu’dan sonra en az 2. yoğunluktaki bölgedir. Bu Türkiye ortalamasının altındadır. Çünkü bölgenin geçim kaynakları kısıtlı olduğu için çok göç verir. Nüfus kıyı bölümüne, iç ovalara ve Batı Karadeniz’deki maden ve sanayi alanlarına toplanmıştır.
Nüfus Artış Hızı %o 4′tür (Türkiye %o18.34) Yeryüzü şekilleri nedeniyle Dağınık Kır Yerleşmesi çok görülür. Ev yapımında ağaç sık kullanılır. Nüfusun %51′i kırsal kesimde yaşar (Türkiye’de % 35) , Halkı genellikle tarım ve hayvancılıkla uğraşır.

TURİZM:
Bolu’da Abant Gölü ve Yedigöller. Kastamonu’da Safranbolu Evleri. Bolu-Kartalkaya ve Ilgaz Dağlarında Kayak Turizmi. Samsun ve Tokat’ta Kaplıcalar. Trabzon-Maçka’da Sümela Manastırı.
Plajlar ve Karadeniz Yaylalar.

TARİHİ ÖNEMİ:
Samsun M. Kemal’in 19 Mayıs 1919′da Anadolu’ya ayak bastığı yerdir. Havza, Tokat ve Amasya Milli Mücadeledeki diğer önemli kentlerdir.
Kastamonu’da M. Kemal’in şapka takarak. Kılık Kıyafet İnkılabını başlattığı şehirdir.

BÖLGE HAKKINDA NOTLAR:
Ø Alan bakımından %18 ile 3. Büyük bölgemizdir.
Ø Kırsal nüfusun en fazla olduğu bölgemizdir.
Ø Ormanlarımızın %27′sine sahip olarak 1.Sıradadır.
Ø En fazla yağış alan bölgedir.
Ø Nadasa bırakmanın en az olduğu bölgedir.
Ø Temel geçim kaynağı tarımdır.
Ø En çok göç veren bölgedir.
Ø Güneşten yararlanma oranı en az bölgedir.
Ø Gölge uzunluğu en fazla bölgedir.
Ø Gece-Gündüz süresi arasındaki farkın en fazla olduğu bölgedir.
Ø Kimyasal çözülmenin en fazla olduğu bölgedir.
Ø En fazla heyelan olan bölgedir.
Ø En fazla falez (yalıyar) olan bölgedir.
Ø Çay, Fındık, Mısır, Keten-Kenevir, Soya Fasulyesi üretiminde 1. Sıradadır.
Ø Taşkömürünün tamamı ve Bakırın yarısı bu bölgeden sağlanır.
Ø Kereste en çok Sinop, Kastamonu ve Bolu’da üretilir.
Ø Boyuna kıyı tipi görülür.
Ø Sıcaklık ortalaması 14-15 derece, yağış ortalama 1000 mm’dir.
Ø Çatalağzı Termik Santrali bu bölgededir.
Ø Kızılırmak Türkiye’nin en uzun ırmağıdır.
Ø Batın Çayının kısa bir bölümünde akarsu ulaşımı yapılabilmektedir.
Ø Yeryüzü şekilleri nedeniyle İnsan ve hayvan gücüyle tarım yaygındır.

A- SICAK İKLİMLER
1- EKVATORAL İKLİM
Görüldüğü yerler: 10 kuzey ve güney enlemleri arsında etkilidir. Özellikle Amazon ve Kongo Havzaları ile Malezya , Filipinler ve Papua Yeni Gine’de etkilidir.

Özellikleri:
* Yıllık sıcaklık ortalaması 25 °C’nin üstündedir.
* Yıllık ve günlük sıcaklık farkı en az olan iklimdir (1-2 °C civarında). Sebepleri : Güneş ışınlarının bütün yıl dike yakın açıyla düşmesi ve nemliliğin fazla olmasıdır.
* Her mevsim düzenli yağış alır. Fakat en fazla yağış güneş ışınlarının Ekvatora dik geldiği tarihlerde görülür. Buharlaşma arttığı için.
* Yağışlar oluşum bakımından Konveksiyon yağışlarına örnektir.
* Yıllık yağış miktarı 2000 mm ‘nin üstündedir.
* Bitki örtüsü bütün yıl yeşil kalan sık ve uzun boylu yağmur ormanlarıdır.
* Yağışların fazla olması ve yüksek sıcaklık kimyasal çözülmeyi artırmıştır.
* Topraklar fazla yıkandığı için verimi düşüktür ve kırmızı renkli Laterit topraklarıdır.

2- YAZI YAĞIŞLI TROPİKAL (SAVAN) İKLİMİ
Görüldüğü yerler: Ekvatoral iklim ile çöl iklimi arasında görülür (10-20° kuzey ve güney enlemleri arasında görülür)

Özellikleri:
* Bu iklim bölgesinde güneş ışınları yılda iki kez dik açıyla düşer.
* Güneş ışınlarının dik geldiği yaz dönemi yağışlı , kışlar kuraktır.
* Sıcaklık ortalaması bütün yıl 20 °C nin üstündedir.
* Yıllık yağış miktarı 1000-1200 mm arasındadır.
* Bitki örtüsü savandır. Savanlar uzun süre yeşil kalan , gür ve uzun boylu ot topluluklarıdır. Savan bitki örtüsü içinde yer altı sularının yüzeye çıktığı yerlerde ve akarsu boylarında ormanlar görülür.

3- MUSON İKLİMİ
Görüldüğü yerler: Muson rüzgarlarının etkili olduğu Güney, Güneydoğu ve Doğu Asya’da etkilidir.
Özellikleri:

* Muson rüzgarlarından dolayı bu iklimde yaz mevsimi yağışlı, kışlar kuraktır. Bu yönüyle savan iklimi ile benzerlik gösterir.
* Sıcaklık ortalaması bütün yıl 10 °C nin üstündedir. Yıllık sıcaklık farkı Savan iklimine göre fazladır.
* Yıllık yağış miktarı 1000-1500 mm civarındadır. Ancak kıyı kesimlerde bu yağış miktarı çok daha fazla olabilmektedir. Örnek Hindistan’ın kuzey doğusunda yer alan Çerapunçi 12000 mm yağış almaktadır (Dünyanın en fazla yağış alan yeridir).
* Bitki örtüsü kışın yaprağını döken geniş yapraklı muson ormanlarıdır. Muson ormanlarının tipik ağacı teak ağacıdır.

4- ÇÖL İKLİMLERİ
Yağış miktarlarının 150 mm nin altında olan bölgelerde çöl iklimleri görülür.
Çöl iklimleri görüldüğü yere göre;

a- Sıcak Çöller ( Tropikal)
* Dönenceler çevresinde görülür. Oluşmasında dünyanın günlük hareketinden kaynaklanan dinamik yüksek basınç etkilidir.
* Görüldüğü yerler: Afrika’nın kuzeyi (Büyük sahra) Arabistan yarım adası, Basra körfezi çevresi, Hindistan’ın kuzeybatısı (Tar çölü), Avustralya’nın iç kısımları ve batısı, Afrika’nın güney batısındaki Namib ve Kalahari çölleri, G. Amerika’daki Patagonya Atakama, Peru çölleri ve K . Amerika’daki Meksika çölleridir.

Özellikleri:
* Mutlak ve bağıl nem çok düşüktür. Bu sebeple günlük sıcaklık farkı en fazla olan iklimdir.
* Belirli bir yağış mevsimi yoktur.bazı yıllar hiç yağış olmayabilir.
* Mekanik çözülmenin en fazla olduğu iklimdir.
* Yıllık sıcaklık farkı günlük sıcaklık farkı kadar yüksek değildir. Çünkü güneş ışınları bu alanlara yıl boyunca dike yakın açıyla düşmektedir.
* Bitki örtüsü yok denecek kadar azdır. Cılız ot ve çalılıklarla kaktüs iklimin doğal bitki örtüsünü oluştururlar.
* Çöllerde yer altı su seviyesinin yüzeye yakın olduğu veya çıktığı yerler olan vahalar canlı yaşamı için elverişli yerleri oluşturur.

b- Karasal Çöller
* Ilıman kuşak kara içlerinde etrafı dağlarla çevrili çukur alanlarda görülür. Buralarda çöl özellikleri görülme sebebi yağış azlığıdır.
* Görüldüğü yerler: Kızılkum (Özbekistan), Karakum (Türkmenistan), Gobi (Moğolistan), Taklamakan (Çin) , Arizona (A.B.D) çölleridir.

c- Soğuk Çöller
* Kutuplarda görülür.
* Çöl denmesinin sebebi yağış azlığıdır. Yağış azlığının da sebebi sıcaklığın düşük olmasıdır. Sıcaklık düşük olduğu için buharlaşma ile atmosfere karışan nem azdır. Dolayısıyla yağış da az olmaktadır. Zemin buzlarla kaplı olduğu için bitki örtüsü yoktur.

B- ORTA KUŞAK İKLİMLERİ
5- AKDENİZ İKLİMİ
Görüldüğü yerler: Akdeniz’e kıyısı olan ülkeler ( Libya, Mısır ve Lübnan hariç. Buralarda görülmeme sebebi yer şekillerinin engebesiz olmasıdır.), Avustralya’nın güneybatısı, G. Afrika Cumhuriyetinde Kap bölgesi, Şili’nin orta kesimleri ve Kuzey Amerika’da Kaliforniya çevresinde etkilidir.

Özellikleri:
* Yazlar sıcak ve kurak kışlar ılık ve yağışlıdır.
* Yaz sıcaklığı güneş ışınlarının düşme açısına, kuraklık ise alçalıcı hava hareketlerine bağlıdır.
* En sıcak ay ortalaması 28-30°C , en soğuk ay ortalaması 8-10 °C dir. Yıllık ortalama 18°C dir.
* Kar yağışı ve don olayı çok ender görülür.
* En fazla yağış kışın , en az yağış yazın düşer.
* Kışın görülen yağışlar Cephesel kökenlidir. Cephesel yağışlar en fazla bu ikimde görülür.
* Yıllık yağış miktarı yükseltiye göre değişir. Ortalama 600-1000 mm arasındadır.
* Bitki örtüsü maki dediğimiz bodur bitki topluluğudur. Maki; mersin, defne, kocayemiş, zeytin, zakkum, keçiboynuzu vb bitkilerden oluşur.
* Akdeniz iklimi yurdumuzda Akdeniz, Ege, G. Marmara ve G.D. Anadolu Bölgesinin batısında görülür. Ancak Akdeniz Bölgesinden uzaklaştıkça enlem, yükselti ve karasallığın etkisiyle bozulmaya uğrar.

6- ILIMAN OKYANUS İKLİMİ
Görüldüğü yerler: Batı Rüzgarları sebebiyle Ilıman Kuşak karalarının batısında görülür (Batı ve K.Batı Avrupa, Amerika’nın batısı). Yurdumuzda ise Karadeniz kıyılarında etkilidir.

Özellikleri:
* Yazlar serin, kışlar ılıktır.
* Her mevsim yağışlıdır.
* En sıcak ay ortalaması 24-25 °C, en soğuk ay ortalaması 5-6 °C dir. Yıllık ortalama 13-15 °C dir.
* Günlük ve yıllık sıcaklık farkı azdır. Nemlilik fazla olduğu için.
* Yıllık yağış miktarı 1500 mm civarındadır. Yükseltisi fazla olan yerlerde bu miktar artmaktadır.
* En fazla yağış Sonbaharda, en az yağış ilkbaharda görülür.
* Yağış oluşumu yamaç yağışı şeklindedir.
* Bitki örtüsü ormandır.

7- ORTA KUŞAK KARASAL İKLİM
Görüldüğü yerler: Deniz etkisinden uzak kara içlerinde ve ılıman kuşak karalarının doğu kıyılarında (soğuk su akıntısından dolayı) görülür. Yurdumuzda ise Doğu Anadolu Bölgesinde Erzurum –Kars Bölümünde görülür.

Özellikleri:
* Kış erken gelir, çok soğuk olur. Kar ortalama 80-90 gün toprak üstünde kalır.
* Yaz da erken gelir ve çok sıcak olur. Karlar hızla erir.
* En sıcak ay ortalaması 20 °C civarındadır. Bazen sıcaklık 30 °C ye kadar çıkabilmektedir.
* En soğuk ay ortalaması –10 °C civarındadır. Bazı günler –40 °C ye kadar sıcaklığın düştüğü de gözlenebilmektedir.
* Yıllık sıcaklık ortalaması 3-5 °C dir.
* Yıllık sıcaklık farkı 40-50 °C ye kadar ulaşabilmektedir.
* En fazla yağış ilkbahar ve yaz dönemlerinde düşmektedir. Karasallık arttıkça yağışlar yaz mevsimine kaymaktadır. Ör. Erzurum –Kars bölümünde olduğu gibi.
* En az yağış kışın düşmektedir ve kar şeklindedir.
* Yıllık yağış ortalaması 500-600 mm civarındadır.
8- STEP İKLİMİ
Görüldüğü yerler:  Sıcak ve ılıman kuşak kara içlerinde görülür. Yurdumuzda İç Anadolu Bölgesinde ve Ergene Bölümünde  görülen karasal iklim buna örnektir.

Özellikleri:
* Yazlar sıcak ve kurak , kışlar soğuk ve kar yağışlı geçer.
* En sıcak ay ortalaması 20-25 °C dir. En soğuk ay ortalaması da 0- (-2) °C dir.
* En fazla yağış ilkbaharda, en az yağış yazın düşer.
* İlkbaharda görülen yağışlar genelde konveksiyon (Kırkikindi) yağışı şeklindedir.
* Yıllık yağış miktarı 250-350 mm civarındadır.
* Bitki örtüsü ilkbahar yağışlarıyla yeşeren, yaz başlarında kuruyan küçük boylu ot topluluğudur. Buna step (bozkır) bitki örtüsü denir. Bozkır bitki örtüsü içinde geven , deve dikeni, gelincik, çoban yastığı gibi bitkiler yer almaktadır.

9-TUNDRA İKLİMİ
Görüldüğü yerler: Sibirya, İskandinavya Yarımadasının kuzeyinde, Kanada’nın kuzeyinde, Grönland adasının kıyı kesimlerinde görülür.

Özellikleri:

* En sıcak ay ortalaması 10 °C yi geçmez. Kışın sıcaklık –30, -40 °C’lara kadar iner.
* Toprak yılın büyük bir kesiminde donmuş haldedir. Sadece yazın sıcaklığın artması ile toprağın üst kısmındaki buzlar erir ve bataklıklar oluşur.
* Yıllık yağış miktarı 200-250 mm civarındadır.
* Bitki örtüsü yosun ,ot ve cılız çalılıklardan oluşan Tundra bitki örtüsüdür.

10- KUTUP İKLİMİ
Kutup çevrelerinde görülür.

Özellikleri:
Sıcaklık bütün yıl 0 °C nin altındadır. Zemin buzlarla kaplıdır. Bitki örtüsü yoktur. Güneşlenme süresi çok uzun olmasına rağmen sıcaklık yükselmez. Sebebi güneş ışınlarının eğik açılarla gelmesidir. Sıcaklık düşük olduğundan buharlaşma ile atmosfere karışan nem azdır. Yağış ta azdır. Bu sebeple kutup iklimine soğuk çöl iklimi de denir.

Tanım:Atmosfer olaylarının uzun yıllar gösterdi.i ortalama duruma (en az 40-50 yıl) iklim denir.
HAVA DURUMU:
Bir yerdeki sık sık de.iİebilen atmosfer olaylarının gösterdi.i ortalama duruma hava durumu denir.
Not: Ekvatoral ve kutup kuİa.ı hariç di.er yerlerde hava durumuna bakarak iklim hakkında tahmin yürütülemez.
ĞKLĞM VE HAVA DURUMUNUN KARğILAğTIRILMASI
1.
Ğkim geniİ sahaları kapsar, hava durumu dar sahaları kapsar.

2.
Ğklim uzun süreli atmosfer olaylarını, hava durumu kısa süreli hava olaylarını inceler.

3.
Ğklimde de.iİkenlik az hava durumunda fazladır.

4.
Ğklimde kurak, ya.ıİlı, so.uk,gibi ifadeler, hava durumunda rüzgarlı, güneİli, ya.murlu gibi ifadeler kullanılır
HAVA KÜTLESĞ: Sıcaklık ve nem bakımından aynı özelli.i gösteren atmosferin geniİ parçalarına hava
kütlesi denir. KLĞMATOLOJĞ: Ğklimi, iklim karakterlerini ve da.ılıİını inceleyen bilimdir. METEOROLOJĞ: Hava olaylarının kısa süreli durumunu inceler. SĞNOPTĞK HARĞTA: Hava durumunu bildiren haritalara denir. RASAT: Meteoroloji istasyonlarında iklim elemanlarına ait de.erlerin aletli ya da aletsiz ölçülerek kayda
geçirilmesine gözlem ya da rasat denir. Rasatlar genellikle 7-14-21
saatlerinde yapılır. Rasat için kullanılan aletler:
Termometre: Sıcaklık
Barometre: Basınç
Higrometre: Nem
Eyaporimetre: Buharlaİma
Anenometre: Rüzgar
ATMOSFER:
Dünyamızı çepeçevre saran gaz bulutlarına denir. Nefes alınan küre manasına gelir. Atmosfer yerin derinliklerinde çıkan gazların dünyanın etrafında, yerçekiminin etkisiyle tutulması sonucu oluİmuİtur. Ğlk çıkan gaz su buharıdır. Atmosferin İekli dünyanın İekli gibidir.

ATMOSFERĞN FAYDALARI:
1.
Hayat için gerekli gazları ihtiya eder.

2.
Ğklim olayları meydana gelir.

3.
Güneİten gelen ve canlılar için zararlı olan ıİınları süzer.

4.
Dünyamızın aİırı ısınmasını ve so.umasını önler.

5.
Dünyamızla birlikte dönerek sürtünmeden do.acak yanmayı önler.

6.
Meteorların yeryüzüne düİmesini engeller.

7.
Güneİ ıİınlarının da.ılmasını sa.layarak, gölgede kalan yerlerin de aydınlanmasına vesile olur.

8.
Sesi, ıİı.ı ve sıcaklı.ı iletir.

9.
Rüzgar sayesinde gündüz olan yerlerin aİırı sıcak, gece olan yerlerin aİırı so.uk olmasını engeller.
Atmosferin katları:
1. TROPOSFER: En alt kattır. Kalınlı.ı ekvatorda 17-18 km, kutuplarda 8-10 km’dir. Sebep ekvatorda alçak basınç ve yerçekiminin azlı.ı, kutuplarda ise yüksek basınç ve yer çekiminin fazla oluİudur. En önemlisi de iklim olayları burada oluİur. Troposfer de buluna gazlar:
a) Miktarı de.iİmeyen gazlar: %78 Azot %21 Oksijen %1 Di.er Gazlar b) Miktarı de.iİen gazlar: Su Buharı ve CO c) Her yerde bulunmayan gazlar: Ozon.

Su Buharı:
a) Ğklimin oluİmasını ve ya.ısı sa.lar.
b) Sıcaklı.ı tutar ve uzaya kaçmasını engeller.
c) Bo.azımızın ve derimizin kurumasını engeller.
d) Bakterilerin yaİamasını sa.lar.
Karbondioksit:
a) Isıyı emme ve saklama yetene.ine sahiptir. b) Azaldı.ında buzul ça.ı yaİanmıİ arttı.ında Karbon devri yaİanmıİtır. Not: Troposferde yukarılara çıkıldıkça sıcaklık her 200metrede 1 ºC azalır.aİa.ılara inildikçe de artar.
2. STRATOSFER:
a) Troposferin üstünde 17-30 km’ler arasındaki tabakadır.
b) Ğklim olayları görülmez.
c) Sıcaklık de.iİimi azdır. Yerçekimi azaldı.ı için cisimler gerçek a.ırlıklarını kaybederler.

3.MEZOSFER: Kalınlı.ı 30-80km arasındadır. Ayrıca ğemosfer de denir. Ğki katmana ayrılır. a) Ozonosfer: Bu tabakada ozon gazı bulunur. Ozon:Oksijen gazının güneİ ıİınları tarafından parçalanmasıyla oluİur. Fırtınalı havalarda ozon gazı artar.
Güneİten gelen zararlı ıİınları süzer. 1) Canlıların koruyucu katıdır. 2) Sıcaklık -50 dereceye kadar düİer.
b)Kemosfer:
1) Az miktarda zararlı ıİınların tutulması burada görülür.
2) Güneİten gelen bazı ıİınları atmosfere yansıtır.

4.
ĞYONOSFER: 80-100 km arasındadır.bu tabakada gazlar iyonlarına ayrıldı.ı için iyonlar arasında elektron alıİveriİi fazladır. Bunun için haberleİme sinyalleri ve radyo dalgaları buradan yansır.

5.
EKZOSFER: Gazlar son derece seyrek oldu.u için dıİ sınırı kesin olarak tespit edilemeyen bu tabakada yo.un röntgen ıİınları vardır.

ĞKLĞM ELEMANLARI
Atmosfer olaylarından sıcaklık, basınç, rüzgar, nem, ya.ıİ, bulutluluk gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Ğklim elemanlarından sadece birinin bilinmesi ile bir bölgenin iklimi hakkında fikir yürütülemez.
I. SICAKLIK SICAKLIK: Yeryüzünün güneİten aldı.ı isi oranına sıcaklık denir. Termometre ile ölçülür. ISI: Isı bir enerji birimidir. Kalori ile ölçülür.
Sıcaklık di.er elemanların içinde en önemlisidir. Çünkü di.er iklim elemanları hava olayları sıcaklı.ın kontrolü altındadır. Dünyanın tek enerji kayna.ı güneİtir. Bunda dolayı dünyanın ısınmasında güneİ radyasyonunun etkisi büyüktür. Atmosfer yerden yansıyan ıİınlarla ısınır. Bundan dolayı atmosferin alt katları saha sıcaktır.

SICAKLIK DA¾ILIğINI ETKĞLEYEN FAKTÖRLER:
1. GÜNEğ IğINLARININ GELIğ AÇISI: Bir yerin güneİten aldı.ı enerji miktarı güneİ ıİınlarının düİme açısına ba.lıdır. Güneİ ıİınları ne kadar dik ise:
a.
Isınma o kadar fazla

b.
Aydınlatma az

c.
Güneİ ıİınlarının atmosferde aldı.ı yol az

d.
Güneİ ıİınlarının atmosferde tutulma oranı az

e.
Güneİ ıİınlarının atmosferde yansıması az

Not: Güneİ ıİınlarının geliİ açısı ne kadar e.ik ise,tam tersi olur. Güneİ ıİınlarının geliİ açısı çeİitli faktörlerin etkisindedir.
A. Enlem: Güneİ ıİınları dünyanın İeklinden dolayı ekvator ve çevresine dik açı ile gelirken, kutuplara do.ru gittikçe e.ik açı ile gelir. Bunun sonucunda:
a.
Sıcaklık ekvatordan kutuplara gidildikçe azalır. Bu duruma ENLEM-SICAKLIK iliİkisi denir. Karadeniz kıyılarının Akdeniz kıyılarından so.uk olması örnektir.

b. Ekvatora yakın yerler daha sıcak kutuplar ve çevresine yakın yerler daha so.uktur.

c.
Ekvator yönünden gelen rüzgarlar ve okyanus akıntıları gittikleri yerin Sıcaklı.ını artırır. Kutuplar ve çevresinden gelenler ise sıcaklı.ı düİürürler.
Not: Fakat dünya üzerinde her yerde enlem-sıcaklık iliİkisi düzenli de.ildir. Bu düzenlili.i bozan faktörler İunlardır.
Okyanus akıntıları, yükselti, bakı, denizellik, karasallık, rüzgarlar gibi. Ege ve Do.u Anadolu iklimleri gibi. Aynı enlemde olmalarına ra.men sıcaklıkları farklıdır.
B. MEVSĞMLER: Dünyanın ekseninin e.ikli.i ve yıllık hareketi sonucu güneİ ıİınlarının geliİ açısının de.iİmesi sonucu mevsimler meydana gelir. Buna ba.lı olarak güneİ ıİınları yazın dik kıİın e.ik açıyla gelir. Sonuçta yazın sıcaklık fazla kıİın az olur.
C. GÜNÜN SAATĞNE GÖRE: Güneİ ıİınları sabah ve akİam e.ik açıyla gelirken ö.leyin dik ve dike yakın açılarla gelir. Herhangi bir merkezde günün en sıcak vakti ö.leyin 12-14 arası, en so.uk vakti ise güneİ dogmadan önceki vakittir. Çünkü dünya gece boyunca isi kaybetmiİtir.
D. E¾ĞM VE BAKIYA GÖRE: E.imin fazla oldu.u yerlere güneİ ıİınları daha dik geldi.i için ısınma daha fazladır.(Vadi meltemleri)
Bakı; bir yerin güneİe dönük olup olmama durumuna denir. Türkiye’de özellikle da.lık alanlarda, da.ların güneye bakan yamaçları, kuzeye bakan yamaçlarından daha fazla ısınırlar. Ancak Karadeniz Da.ları buna ters düİer. Bu durum bitkilerin da.ılıİına, yerleİmeye, tarımsal faaliyetlere ve toprak oluİumuna etkiler. K.Y.K’de güneye G.Y.K’de ise kuzeye bakan yamaçlar bakı yönünden İanslıdırlar ve daha fazla ısınırlar.
Bakı yönünden İanslı yerlerde:
1.
Güneİ ıİınları dik geldi.i için sıcaklık daha fazladır.

2.
Güneİlenme süresi daha uzundur.

3.
Orman yetiİme siniri ve daimi kar siniri daha yüksekten baİlar.

4.
Aynı tür bitkilerin olgunlaİma süresi daha kısadır.

2. ATMOSFERĞN NEMLĞLоĞ:
Nemin fazla oldu.u yerlerde ısıma ve so.uma frenlenir. Dolayısıyla günlük ve mevsimlik sıcaklık farkı az olur. Nemin az oldu.u yerlerde ise tersi olur. Bunu ekvatoral iklim ile karasal iklimi karİılaİtırırsak rahat görürüz. Mesela; sıcaklık farkının en az oldu.u yer ekvatoral bölgedir. En fazla oldu.u yer ise karasal iklimdir. Bunun sebebi nemdir. Yine nemin etkisiyle ortaya çıkan bulutluluk günlük ısıma ve so.uma üzerinde etkilidir. Kıİın havanın bulutlu oldu.u günlerde hava ılık bulutsuz oldu.u günlerde ise daha so.uk geçer.

3. YÜKSELTĞ:
Dünya üzerinde sıcaklık her yerde yukarılara çıkıldıkça her 200 metrede 1ºC azalır aİa.ıya inildikçe ise sıcaklık 1ºC artar. Bunun iki sebebi vardır:
a) Troposferin yerden geriye yansıyan ıİınlarla ısınması.
b) Havayı tutan nemin aİa.ılarda bulunması. Not: Bir yerin bulundu.u yükselti iklimine etki eder.
1) Aynı enlem üzerinde yükseltisi fazla olan yerler di.erine nazaran daha so.uktur. Örnek Ğç Anadolu ve Do.u Anadolu.
2) Yükseklere çıkıldıkça nem azaldı.ından hava çabuk ısınır çabuk so.ur.
3) Sıcaklı.ın dünya üzerinde ekvatordan kutuplara do.ru düzenli bir İekilde azalmasını ya da kutuplardan ekvatora do.ru düzenli artmasını engelleyen en önemli faktör yükseltidir.
4) Dünya üzerinde yükseltinin etkisi kaldırıldı.ında sıcaklık düzenli da.ılır. Türkiye’de yükseltinin etkisi kaldırılırsa, sıcaklık Akdeniz’den Karadeniz’e düzenli azalır. YÜKSELTĞNĞN SICAKLIK ÜZERĞNDE ETKĞSĞNE ÖRNEKLER:
1) Yükseltiden dolayı sıcaklık azaldı.ı için tarım ürünlerinin olgunlaİması gecikir. Örne.in bu.day Ğç Anadolu’da olgunlaİır.
2) Bir da. yamacı boyunca yükselen hava kütlesi ya.ıİ bırakır.
3) Yükseldikçe sıcaklı.ın azalmasına ba.lı olarak bitki örtüsü geniİ yapraklı orman, karıİık orman, i.ne yapraklı orman ve da. çayırları İeklinde sıralanır.

4. KARA VE DENĞZLERĞN ISINMA ÖZELLоĞ:
Kara ve denizler aynı oranda ısınıp aynı oranda so.umazlar. Karalar denizlere oranla daha çabuk ve daha fazla ısınırlar. Denizler ise daha az ve daha geç ısınırlar. Bunun iki sebebi vardır:
a) Topra.ın ve suyun ısınma ısılarının farklı oluİu.
b) Denizlerde suyun hareketlili.ine ba.lı olarak ısının daha derinlere taİınabilmesi.
Karalarda sıcaklık yazın fazla yükselir kıİın da fazla düİer. Deniz etkisinde olan yerlerde ise fazla de.iİmez. Bu yüzden de deniz etkisinde olan yerlerde günlük ve yıllık sıcaklık farkı az deniz etkisinden uzak olan yerlerde ise(karalarda) fazladır. Denizler karalara göre geç ısınıp geç so.udu.undan en sıcak ay karalarda Temmuz en so.uk ay Ocak’tır. Denizlerde ise en sıcak ay A.ustos en so.uk ay ise ğubat’tır.
DENĞZLERĞN KARALARA GÖRE GEÇ ISINIP SO¾UMASI SONUCUNDA:
1) Denizden esen rüzgarlar kıİın ılıtıcı, yazın serinletici etki yaparlar.
2) K.Y.K.’de karalar daha fazla oldu.undan sıcaklık ortalaması G.Y.K.’den 2ºC daha fazladır.
3) Karalar ve denizler arasındaki ısınma farkları matematiksel iklim kuİaklarını önemli ölçüde

etkilemiİtir.Matematiksel iklim kuİa.ı ile sıcaklık kuİa.ı oldukça farklı bir görünüm kazanmasına sebep olmuİtur.

Not: Matematik iklim kuİakları güneİ ıİınlarının geliİ açısına göre belirlenir.Sıcaklık kuİakları ise sıcaklı.ı etkileyen di.er etkenlerin matematik iklim kuİaklarını de.iİikli.e u.ratması soncunda olmuİtur.

5.OKYANUS AKINTILARI:
Okyanus akıntıları alçak ve yüksek enlemler arasında sıcaklı.ın dengelenmesine yardımcı olmaktadır.Sıcaklı.ı fazla olan akıntılar gittikleri yerin sıcaklı.ını artırırken so.uk akıntılar gittikleri yerin sıcaklı.ını düİürürler.Önemli akıntılar genelde sürekli ve mevsimlik rüzgarlara ba.lı olarak oluİurlar.Rüzgarın etkisiyle yönlenirler ancak bunlar; dünyanın günlük hareketine ba.lı olarak sapma yaparlar.Akıntılar; izoterm e.rilerinin sapmasına neden olurlar.
Not:
1) Ekvator ve çevresinden gelen akıntılara sıcak su akıntısı denir.
2) Kutuplar ve çevresinden gelen akıntılara so.uk su akıntısı denir.

SICAK SU AKINTILARI: SO¾UK SU AKINTILARI:
1) Gulf-Stream 1) Kanarya
2) Kuro-Siyo 2) Bengvala
3) Alaska 3) Labrador
4) Brezilya 4) California
5) Avustralya 5) Antarktika
6) Ekvatoral 6) Oyo-ğiyo
7) Humbold (Perv)

GULF-STREAM SICAK SU AKINTILARI:
Ekvatoral bölgeden hareket ederek Meksika Körfezi’nden do.ar, Florida Bo.azından geçerek kuzeydo.u istikametinde devam eder. Genellikle Ğngiltere, Almanya, Hollanda, Norveç gibi batı Avrupa kıyılarını etkiler. Bu durum o yerlerin özel konumunu elveriİli hale getirir (Norveç’te balıkçılık gibi). Kuzeybatı Avrupa orta Avrupa’ya nazaran daha sıcaktır. Bunun sebebi bu akıntıdır. Böylece enlem-sıcaklık iliİkisi sekteye u.rar.

LABRADOR SO¾UK SU AKINTILARI:
Kuzeyde Grönland kıyılarından kutup rüzgarlarının etkisi ile oluİur. Genellikle Kanada’nın do.u kıyılarını etkiler. Burasının so.umasına neden olur. Daha sonra Gulf-Stream’in altından geçerek Kanarya adaları civarında ortaya çıkarlar.
6.
RÜZGARLAR: Rüzgarlarda okyanus akıntıları gibi gittikleri yerin sıcaklı.ını etkilerler. K.Y.K.’de kuzeyden esen rüzgarlar; G.Y.K.’de güneyden esen rüzgarlar sıcaklı.ı düİürürler.

7.
GÜNEğLENME SÜRESI: Bir yerde güneİlenme ne kadar fazla ise, bakıda oldu.u gibi aydınlanma o kadar fazladır. Bu da gündüz uzunlu.unun fazla olmasına ba.lıdır. Gündüz uzunlu.u arttıkça sıcaklı.ın depolanması daha da fazla olur.

8.
KAYA VE TOPRA¾IN CĞNSĞ: Taİların ve topra.ın ısınmaları farklıdır. Koyu ve pürüzlü taİlar daha fazla ısıyı çekerken cilalı ve parlak taİlar ıİı.ı yansıtırlar. Bu da ısınmayı azaltır. Topra.ın nemli olması ısınmayı ve so.umayı azaltır. Topra.ın bitki örtüsü de sıcaklı.ı etkiler. Gece odanın içi sıcak olurken gündüz serin olması gibi.

ĞZOTERM E¾RĞLERĞ:
Yeryüzünde aynı sıcaklık e.rilerine sahip olan noktaların birleİtirilmesi ile elde edilen e.rilere denir.
GERÇEK ĞZOTERM E¾RĞLERĞ: Yeryüzündeki gerçek sıcaklı de.erlerine denir.
ĞNDĞRGENMĞğ ĞZOTERM E¾RĞLERĞ: Yeryüzündeki yükseltiler yok sayılarak elde edilen de.erlere

göre çizilir. Yani, yükseltiler deniz seviyesine indirgenir. Not: Ğzoterm e.rilerinin dünya üzerindeki da.ılıİı düzenli de.ildir. Kıİ ve yaz durumuna göre de.iİir.
DÜNYA ORTALAMA ĞZOTERM HARĞTASI:

1) K.Y:K G:Y:K’den 2ºC daha sıcaktır.(Karalar fazladır)
2) Dünyanın en sıcak yerleri yengeç dönencesi civarlarıdır.(Nem azlı.ı)
3) Kıtaların do.u kıyıları batı kıyılarına oranla daha so.uktur.(Akıntılar)
4) Yeryüzünün sıcaklık ortalaması 14.4ºC’dir.
5) Karasallık e.rilerin büyük oranda sapmasına neden olur.
6) Her meridyenin en sıcak noktalarını birleİtiren teorik çizgiye termik ekvator denir.K.Y:K’de termik ekvator

karaların ve akıntıların etkisiyle sapmalara u.rar.
DÜNYA HAZĞRAN AYI ĞZOTERM HARĞTASI:

1) Bu ayda K.Y.K’de dünyanın en sıcak yerleri Büyük Sahra, Arabistan, Orta Asya, Meksika ve Arizona bulunur. 2) 20ºC sıcaklık e.risinin ekvatora do.ru kıvrılmasının nedeni so.uk su akıntılarıdır. Aynı e.ri karaların ısınmasından dolayı kuzeye kıvrılmaktadır. 3) 10ºC sıcaklık e.risinin kıtaların do.usunda güneye batısında kuzeye kıvrılmasının nedeni so.uk ve sıcak
akıntılardır. 4) Yazın fazla ısınmadan dolayı haziran ayında 0ºC izotermi yok gibidir. 5) G.Y.K’de 0ºC ve 10ºC sıcaklık e.rileri denizler vs. yer aldı.ından oldukça düzenlidir. Sonuç olarak; Haziran ayında K.Y.K’de e.riler fazla ısınma nedeniyle kuzey kutbuna do.ru çıkıntı yapar.So.uk akıntıların etkili oldu.u yerlerde ise ekvatora girinti yapar.
DÜNYA OCAK AYI ĞZOTERM HARĞTASI:

1) K.Y.K’de kıİ mevsimidir. 30ºC’den daha sıcak yer yoktur. 2) 10ºC e.risi okyanuslarda kuzeye do.ru kıtalarda güneye do.ru çıkıntı yapar. Kara ve denizlerin farklı ısınmaları sonucunda 3) 0ºCe.risi kara ve denizlerin ısı farkından dolayı atlas okyanusu 60º , Büyük Okyanus (Ğskandinav Yarımadası’nın kuzeyinde 75º enlemine kadar çıkar. Aynı e.ri karalar üzerinden güneye kıvrılır. 4) Bu ayda dünyanın en so.uk yeri Sibirya’dır. Burada ortalama sıcaklık kuzey kutbundan 8ºC-10ºC daha
düİüktür. 5) G.Y.K’de e.riler ekvatora do.ru çıkıntı yapar. 6) 0º ve 10º e.rileri G.Y.K’de denizler fazla oldu.undan düzgün uzanıİ gösterirler. 7) Bu ayda G.Y.K’de en so.uk yer -30ºC ile güney kutbudur.
II. BASINÇ ve RÜZGARLAR BASINÇ: Atmosferin yeryüzüne a.ırlı.ı oranda yapmıİ oldu.u etkiye denir.Hava basıncı ilk kez 1643’te Toriçelli tarafından ölçülmüİtür. Basınç cıvalı bir barometreyle ölçülür. NORMAL BASINÇ: 45º enlemlerinde 15ºC sıcaklıkta ve deniz seviyesinde ölçülen basınç de.erine normal basın denir. Bu basınç; 1cm çapında boru içerisindeki cıvanın 76cm boruda 760mm yükselmesi sonucu ölçülmüİtür. Bu 1033 gram ve 1013 milibara eİittir. YÜKSEK BASINÇ: Bir yerde hava basıncı 1013 mb’dan fazlaysa o basınca yüksek basınç denir. ğimdiye kadar yeryüzünde saptanmıİ en yüksek basınç 1079 mb’dır. (Antisiklon) ALÇAK BASINÇ: 1013 mb’dan düİük basınca alçak basınç denir. ğimdiye kadar saptanan en düİük basınç 886 mb’dir. (Siklon)
BASINCA ETKĞ EDEN FAKTÖRLER: 1)YERÇEKĞMĞ: Enlemin etkisiyle yerçekimi ekvatordan kutuplara do.ru artar. Buna ba.lı olarak basınç ekvatordan kutuplara do.ru artar. 2)YÜKSELTĞ: Yeryüzünden yukarılara çıkıldıkça atmosferin kalınlı.ı ve yo.unlu.u azaldı.ından basınç da azalır. Basınçla yükselti ters orantılıdır. Bu azalma her 10,5m’de 1mm’dir. Buna en iyi örnek; yüksek da.lara çıkanlarda burun kanamaları gibi olayların görüİmesidir. 3)MEVSĞM: Sıcaklık yönüyle basıncı etkiler. Bir yerde mevsim de.iİikli.i olmuİsa, sıcak havadan sonra so.uk hava etkili olursa basınç de.iİikli.i olur. Ya da tersi olur. 4)SICAKLIK: Isınan hava hafifler, geniİler ve yükselir. Böylece yeryüzüne yapmıİ oldu.u etki azalır. So.uyan hava ise yo.unlaİır ve a.ırlaİır. Böylece yeryüzüne yapmıİ oldu.u etki artar. Sonuçta havanın ısındı.ı yerde alçak basınç, so.udu.u yerde yüksek basınç oluİur. Not: Sıcaklık, mevsimlere ve günün saatine göre de.iİti.i için basınç farklılaİmasına yol açan en temel faktördür.

5)YO¾UNLUK: Atmosferdeki su buharı, toz zerrecikleri gibi maddelerin artması, yo.unlu.un artmasına dolayısıyla basıncın artmasına yol açar. Bunlar azaldı.ı zaman da yo.unluk azalır ve dolayısıyla basınç da azalır. Not: Aslında basıncın azalması ve artmasına yol açan en önemli faktör yo.unluktur.
6)DĞNAMĞK ETKENLER: Hava hareketlerine ba.lı olan faktörlerdir.Hava kütleleri alçaldı.ı zaman a.ırlaİır ve yo.unluk artar. Dolayısıyla basınç artar. Ğki hava kütlesi karİılaİıp, yükseldi.i zaman hava yükselece.inden basınç azalır. 30º enlemlerinde ters alizelerin alçalması sonucu D.Y.B, 60º enlemlerinde kutup ve batı rüzgarları karİılaİıp yükseldi.i için D.A.B oluİur.

BASINCIN YERYÜZÜNDEKĞ DA¾ILIğI:
Yeryüzünde aynı basınç de.erini gösteren noktaların birleİtirilmesiyle elde edilen e.rilere izobar denir. Ğzobarlar yeryüzünde çeİitli faktörlere ba.lı olarak da.ılırlar. Ancak yeryüzünde daimi olarak bulunan basınç merkezleri İunlardır:
A-TERMĞK DO¾UğLU OLANLAR: Sıcaklı.a ba.lı olarak oluİan basınçlardır. Ğkiye ayrılırlar:
1)TERMĞK ALÇAK BASINÇ: Ekvator ve çevresinde görülür. Güneİ ıİınları ekvator ve çevresine dik ve dike yakın açılarla gelir. Böylece hava ısınır, hafifler ve yükselir, böylece havanın yapmıİ oldu.u basınç azalır. Böylece Termik basınç oluİur. Hava hareketleri İöyledir:
1) Çevreden merkeze
2) Merkezden yukarıya Not: Alçak merkezlerde hava ço.u zaman kapalı, rüzgarlı ve ya.ıİlıdır.
2)TERMĞK YÜKSEK BASINÇ:
Kutuplara ve çevresine güneİ ıİınları e.ik geldi.i için hava devamlı so.uk olur. So.uyan havanın a.ırlı.ı ve yo.unlu.u arttı.ından yapmıİ oldu.u etki de artar. Yani basınç artar. Hava hareketleri İu İekildedir:
1) Yukarıdan merkeze
2) Merkezden çevreye
B-DĞNAMĞK DO¾UğLU OLANLAR:
1) DĞNAMĞK YÜKSEK BASINÇ:

Her iki yarım kürede de ters alizelerin 30º enlemlerinde sapmaya u.rayıp yeryüzüne do.ru alçalması ile, oluİturdukları basınçtır. Dinamik yüksek basınçlarda:
- Basınç çok yüksek de.ildir.
- Sıcak çekirdeklidir ve etkili oldu.u yerlerde her İeyi çok ısıtırlar.
- Alçaldıkları için büyük nem açı.ı oluİtururlar, bu yüzden çöller oluİmuİtur.
Hava Hareketleri:
1.
Yukarıdan aİa.ıya, yanı merkeze

2.
Merkezden çevreye
2) DĞNAMĞK ALÇAK BASINÇ:
Her iki yarımkürede de 60 derece enlemleri civarında batı rüzgarları ve kutyol rüzgarlarının karİılaİarak yükselmesi sonucu oluİurlar. Kutup rüzgarları
NOT:K.Y.K’de denizler daha
dekaralar daha yer kapladı.ından basınçlar daha düzensizdir. Oysa G.Y.K’fazla oldu.u için basınçlar daha düzenli ve süreklidir.
TÜRKĞYE’YĞ ETKĞLEYEN BASINÇ MERKEZLERĞ
1) YÜKSEK BASINÇLAR ÖNEMLĞ NOTLAR

a)Asar yüksek basıncı 1)Asar Y.B ülkemizi yıl boyunca etkiler.Sibirya Y.B ise b)Sibirya yüksek basıncı sadece kıİ aylarında etkiler.Di.er basınçlar Batı rüzgar-c)Afrika yüksek basıncı larının etkisiyle birleİirler öyle etkili olurlar. d)Akdeniz yüksek basıncı 2)Ülkemizde yaz kuraklı.ının en önemli nedeni Asar Y.B e)Balkan yüksek basıncı nın etkisidir.

2)ALÇAK BASINÇLAR
a)Ğzlanda b)Basra c)Karadeniz do.usu d)Akdeniz do.usu NOT:Ülkemizi etkileyen basınçlardan Asar ve Afrika kuzeyi Y.Basınçlar ile Ğzlanda Y.Basıncı Dinamik
kökenli di.erleri ise termik kökenlidir.

BASINÇLARIN ETKĞSĞ
ın etkisi güçlüdür. Özellikle Anadolu’
YAZ MEVSĞMĞNDE:Asor’nun güney kesimleri yüksek basıncın etkisiyle kurak geçer. Asar kuzeydo.u And. ısınarak yerel alçak basınca dönüİür ve ya.ıİlara neden olur. Erzurum -Kars yöresinde ya.ıİların en çok yazın düİmesinin sebebi budur.
KIğ MEVSĞMĞNDE:Asar’
ın etkisi azalır.Sibirya ve Ğzlanda alçak basıncının etkisi artar. Ülkemizde havanın so.uk geçmesi Sibirya’la birleİirse hava daha so.uk geçer. Sibirya’
ya ba.lıdır. Sibirya -Asar’nın etkisi zayıf olursa Ğzlanda etkili ya.ıİlara neden olur.
RÜZGARLAR
Yüksek basınç merkezlerinden alçak basınç merkezlerine do.ru olan hava akımlarına rüzgar denir.Rüzgarın hızı Anenometre ile ölçülür.
RÜZGARLARIN ÖZELLĞKLERĞ 1)RÜZGARIN YÖNÜ:Rüzgarlar estikleri yönde göre isimlendirilirler. Rüzgarlar çeİitli faktörlerden dolayı en kısa yolu izleyemezler ve sapmalar u.rarlar. Bu faktörler: a)DÜNYANIN GÜNLÜK HAREKETĞ:Dünyanın dönmesi ile rüzgarlar K.Y.K’
de hareket yönünün sa.ına G.Y.K’
de soluna saparlar.

b)YERğEKĞLLERĞ:Yer İekillerinin uzanıİ yönü önemlidir.Da. sıraları ve vadiler rüzgarın yönünü de.iİtirirler ve kendi yönlerinde estirirler. Bu nedenle hakim rüzgar yönüyle yer İekillerinin uzanıİ yönü arasında bir paralellik vardır. Bir bölgede yıl içinde rüzgarın en çok esti.i yöre hakim rüzgar yönü denir. Çanakkale bo.azında

c)BASINÇ MERKEZLERĞNĞN YÖNÜ:Basınç merkezlerinin yönü mevsimlere göre de.iİir. Rüzgarlar yazın denizden karaya, kıİın karadan denize eserler. Musonlar örnektir.
2)RÜZGARIN HIZI:Rüzgarın hızı hava hareketinin hızıdır. ğu faktörlere ba.lıdır.
a)BASINÇ FARKI:Basınç farkı ne kadar fazla ise hız kadar çok fark ne kadar az ise hız da o kadar azdır.

b)BASINÇ MERKEZLERĞ ARASINDAKĞ MESAFE:Aradaki mesafe arttıkça hızı azalır. Merkez kısaldıkça hızda kazanır.
Aİa.ıdaki izohips haritasında rüzgarın en fazla hızı 1’tedir.
de, en az ise 3’

c)DÜNYANIN DÖNMESĞ:Rüzgarlar dünyanın dönmesi ile saptıkları için hızları azalır. d)SÜRTÜNME:Engebeli arazilerde rüzgarlar çok fazla engele çarptıklarından hızları azalır. Düz alanlarda ise hız artar. Bu yüzden rüzgarlar denizlerde hızlı karalarda yavaİ eserler.
3)RÜZGAR FREKANSI:Bir yerde rüzgarların esiİ sıklı.ına rüzgar frekansı denir. Rüzgar frekansı rüzgarın esme süresinin oranı ile ifade edilir. Bir bölgede rüzgarların en fazla hakim rüzgarı yönlerini belirlemek amacıyla çizilen İekillere RÜZGAR GÜLÜ denir.
Aİa.ıdaki rüzgar gülünde hakim rüzgar yönü K.D -G.B yönüdür.

RÜZGAR ÇEğĞTLERĞ
1)SÜREKLĞ RÜZGARLAR:Büyük basınç merkezleri arasında yıl boyunca esen rüzgarlardır.
a)ALĞZELER:Her iki yarımkürede 30 derece D.Y.B merkezlerinden ekvatordaki T.A.B merkezlerine esen rüzgarlardır. Dünyanın güzlük hareketinden dolayı sapmaya a.ızlar. Bu sapmalar K.Y.K da sa.a G.Y.K de sola dır.
ÖZELLĞKLERĞ
1)Baİlangıçta kuru rüzgardır.Ancak okyanus üzerinden geçerken nem alılar.
2)Ekvatoral kuİaktaki karaların do.ru kıyılarına ya.ıİ bırakırlar
3)Yelkenli gemilere kolaylık sa.ladı.ı için geçmiİte Ticaret Rüzgarları denmiİtir.
4)Ekvatorda karİılaİırlar yüksektirler ve kutuplara do.ru Ters Alizeler oluİturur.
5)Ters Alizeler 30 derece enlemleri civarında çölleri oluİtururlar. 6)Okyanus akıntılarının yönlerini düzenlerler. den -60 derece D.A.B.M’
b)BATI RÜZGARLARI:30 derece D.Y.B.M’ye do.ru esen rüzgarlardır.Bunlardan dünyanın dönmesine ba.lı olarak saparlar ve genelde batıdan eserler. Bu yüzden tüm alır Batı Rüzgarları Orta Kuİak Karalarının batı kıyılarını etkiler.

ETKĞLERĞ:
1) Baİlangıçta kudururlar ancak denizler üzerinden geçerken …..
2 )Okyanus akıntılarını ve …. etkiler.
3) 60° enlemlerinde Kutup rüzgarları ile karİılaİarak cephe ya.ıİlarını oluİturur.
4) Batı rüzgarlarını do.uran hava kütleleri nemli oldu.undan bu bölgelerde hava genelde ya.ıİlıdır.
5)Özellikle Avrupa’

nın batı kıyılarını etkilerler.Her mevsimi ya.ıİlı geçen ılıman okyanus akıntılarının burada görülmemesinin sebebi bu rüzgarlardır.
c)KUTUP RÜZGARLARI
Kutuplardaki termik yüksek basınç merkezlerinden 60° enlemlerindeki D.A.B merkezlerine do.ru eserler.Kuzeyden estikleri için kuru ve so.uk rüzgarlardır.So.uk su akıntılarının oluİumuna neden olurlar.

2) MEVSĞMLĞK (DEVĞRLĞ) RÜZGARLAR
Mevsimlik sıcaklık farklarına ba.lı olarak oluİurlar.Özellikle büyük kara parçaları ile okyanusların birleİti.i alanlarda oluİurlar.Musonlar yazın kara kıİın denizlerde eserler. GÖRÜLDÜ¾Ü YERLER : En belirgin olarak Güneydo.u Asya’
da görülür.Ayrıca Meksika Körfezi,..ne Körfezi ,Orta Amerika ,Kuzey Avustralya ve Do.u Afrika’
da. Musonlar:iki kısma ayrılır: A)KIğ MUSONLARI :Asya kıtası kıİın,Hint Okyanusuna göre daha so.uktur.Hint Okyanusu ise daha
sıcaktır.Bu yüzden Asya Kıtasından ,Hint Okyanusu’
na do.ru rüzgarlar oluİur.Bunlara kıİ musonları denir.Karadan estikleri için ya.ıİ getirmezler.Kıİ musonunda ya.ıİ alan yerler sadece adalardır.
B)YAZ MUSONLARI:Yazın ise Asya,Hint Okyanusundan daha sıcaktır.Bu sefer rüzgarlar Hint Okyanusundan Asya Kıtasına do.ru oluİur.Bu rüzgarlar denizden geldikleri için nemlidirler.Da. yamacıyla karİılaİan yaz musonları içindeki nemi ya.ıİ olarak bırakırlar.Güneydo.u Asya yaz musonları sayesinde Dünya’
nın en ya.ıİlı yerlerindendir.Özellikle Çerapunçi Ğst(yıllık 12m).Asya’
da tarım yaz musonlarının kontrolündedir.
3)YEREL RÜZGARLAR
Oluİumlarındaki temel neden günlük ısınma ve so.uma faktörleridir.Baİlıcaları İunlardır:
A)MELTEMLER:Meltemler Ekvatorda sürekli yıl boyunca,Orta enlemlerde sadece yaz aylarında görülür.
1)KIYILARDA MEYDANA GELENLER:
a)Deniz Meltemi:

Yaz mevsiminde gündüz,Karanın denizden fazla ısınması sonucu denizden karaya esen rüzgarlardır. Not: Deniz meltemi denizden esmesine ra.men ya.ıİı oluİturacak nitelikte de.ildir.Bunlara Ğzmir ve çevresinde Ğmbat denir.
b)Kara Meltemi:
Yazın gece kara denizden daha fazla so.udu.undan karadan denize do.ru esen rüzgarlardır.

2)ĞÇ KISIMLARDA MEYDANA GELENLER
1)Vadi Meltemi:
Yaz mevsiminde gündüz yamaçlar,vadilere oranla fazla ısındı.ından vadilerden yamaçlara esen rüzgarlardır.
2)Da. Meltemi:
Yaz mevsiminde gece vadiler yamaçlardan daha sıcak oldu.undan yamaçlardan vadilere esen rüzgarlara denir.
Not: Meltem rüzgarları basınç farklarının en fazla oldu.u ö.leden sonra ve sabaha do.ru hızlı eser.
B)SO¾UK YEREL RÜZGARLAR:
Kuzey Yarım Kürede kuzey yönlü olan rüzgarlardır.Bunlar en çok kıİ ve ilkbahar mevsiminde etkilidirler. 1)Mistral:Bunlar Fransa’e do.ru esen rüzgarlardır.
da Rohn vadisinden.Akdeniz’
2)Bora:Yugoslavya’ine do.ru esen rüzgarlardır.

dan Adriyatik Deniz’
3)Krivetz:Romanya’

dan Karadeniz’e do.ru esen rüzgarlardır.
4)Poyraz: Ülkemizin kuzeydo.usundan eserler .En çok Marmara ve Karadeniz kıyılarında etkilidir.
5)Yıldız:Ülkemizin kuzeyinden esen rüzgarlardır.
6)Karayel:Balkanlardan ülkemize esen so.uk rüzgarlardır.Kıİın kar ya.ıİına yazın ise sa.anak ya.ıİlara sebep olurlar.
C)SICAK YEREL RÜZGARLAR:Estikleri yere göre sıcak olan rüzgarlardır.
1)Sirokko:Büyük Sahra’
dan Cezayir,Tunus,Ğspanya ve Ğtalya kıyılarına do.ru esen sıcak ve kuru rüzgarlardır.Akdeniz üzerinden geçti.inden ve çöl kaynaklı oldu.undan bu rüzgarlar Ğspanya ve Ğtalya kıyılarına çamurlu ya.ıİ bırakır.
2)Hamsin:Büyük Sahra’
dan Mısır ve Libya kıyılarına do.ru esen sıcak kuru ve toz yüklü rüzgarlardır. 3)Samyeli:Suriye çölünden Güneydo.u Anadolu bölgesine do.ru esen sıcak ve kuru rüzgarlardır.Bu rüzgarlar Ğç Anadolu’da Kabayel ismini almaktadır. 4)Lodos: Türkiye’
de güney-batıdan esen sıcak ve kuru rüzgarlardır.Batı Anadolu ve Marmara da etkilidirler.
D)TROPĞKAL SĞKLONLAR:
Tropikal kuİakta görülen çok İiddetli rüzgarlardır.Sarmal hava hareketi oluİtururlar.Ani basınç de.iİikliklerinden oluİurlar.Tropik Siklonlar Asya Denizinde TAYFUN ,Orta Amerika’
da HURRĞCAN,Güney-Amerika’
da TORNADO ismini alırlar.
E)FÖHN RÜZGARLARI:

Bir yamaçla yükselen hava kütlesinin di.er yamaçta alçalmasıyla ve ısınmasıyla oluİan rüzgarlardır.
Föhn
oluİmadan önce yamaç boyunca
yükselen havanın içinde nem
vardır.Hava yükselirken her 200
m de 1°C so.ur.Öbür tarafta
alçalırken,nem olmadı.ından
ısınma daha fazla olur.Bu ısınma
her 100 m de 1°C dir.
Özellikleri: 1) Bu rüzgarlar kurutucu etkiye sahiptirler. 2) Kıİın karların erimesine ve dolayısı ile çı. ve sel baskınlarına neden olurlar. 3)Yazında bitkilerin kurumasına yol açarlar. 4) Bunlar Dünya’deki Alp Da.larında etkilidirler.Türkiye’
da en fazla Ğsviçre’de ise en fazla Do.u Karadeniz ve Akdeniz’
de etkilidirler.
5) Yerel rüzgarlar içinde enlemle açıklanamayan tek rüzgar türüdür.
TÜRKĞYE’DEKĞ RÜZGARLAR:
Kıİ Mevsiminde :Batıdan gelen alçak basınç Türkiye’
ye yaklaİtıkça güney ve güneybatıdan hızı gittikçe artan nemli ve ya.ıİlı Lodos rüzgarları esmeye baİlar.Balkanlardan so.uk nemli karakterli,kıİın kar ya.ıİlı ,yazın sa.anaklı “Karayel” baİlar.
Yaz Mevsiminde:Anadolu,yazın kuzeydo.u yönlü serin kuru “yaz poyrazı” etkisinde kalır.Ayrıca samyeli etkiler.Ğlkbaharda bo.azlar,Ege yada Do.u Akdeniz bir Akdeniz depresyonu yerleİmiİ ise kuzeydo.udan esen yaz poyrazı kuvvetlenir,kuzeyden nemli serin hava kütlelerini çekerek “bikikindi” ya.ıİlarının oluİmasına neden olur.

NEMLĞLĞK VE YA¾IğLAR
NEM:Atmosferdeki su buharına nem denir.Nemlilik higrometre ile ölçülür. Atmosferdeki nemim kayna.ı yeryüzündeki sulardır. Bunlar denizleri, okyanuslar, göller, kar ve buz suları nemim tamamı, atmosferin en alt katı olan troposferde toplanmıİtır. Troposferdeki …. yo.unluk kazanmıİtır. Oranı en fazla % 5 kadardır. Atmosferdeki su buharı dünya üzerinde düzenli da.ılmıİtır.
BUHARLAğMA:Yeryüzünde bulunan sular , buharlaİma İeklinde havaya geçer yeryüzündeki suların , su buharı İeklinde atmosfere geçmesine buharlaİma denir. Buharlaİma en fazla …. ile ilgilidir. Bunun yanın da rüzgarlar, yüksek basınç ne gibi faktörlerde etkilidir. Buna göre dünyada en çok buharlaİma 10 derece ve 20 derece enlemleri arasındaki Alizeler kuİa.ı üzerinde ve güneydo.u An’da görülür.
NEMLĞLĞK ÇEğĞTLERĞ
MUTLAK NEM:Bir metre küp hava içerisinde bulunan nemin gram olarak a.ırlı.ına denir. Yani havanın içerisinde mutlaka bulunması gereken nemdir. Mutlaka nem denizlerden uzaklaİtıkça …. yükseldikçe ve kutuplara gidildikçe azalır. 1mm.’
lik su buharı basıncı 1 metre