‘Kimya Terimleri Sözlüğü’ Kategorisi Yazıları

Y

Yanma. Isı ve ışık yayan reaksiyondur. Genelde organik maddelerin havadaki oksijenle reaksiyona girerek karbondioksit ve su oluşturduğu reaksiyonlara yanma reaksiyonu denir.  Yapay radyoaktiflik. Radyoaktif olmayan bir çekirdeğin yüksek enerjiye sahip çeşitli tanecikler ile bobardımanı sonucu kararsız hale getirilmesi.

Yoğunlaşma. Ortalama kinetik enerjileri düşük olan gaz fazındaki moleküllerin sıvı fazına geçmeleri.

Yük. Nötr bir yapı olan atomdan, elektron uzaklaştırarak ya da elektron ilave ederek oluşturulan elektrik miktarı.

Yükseltgen. Kimyasal reaksiyonlarda elektron alarak (indirgenerek) karşısındakini yükseltgeyen madde.

Yükseltgenme. Elementlerin elektron vererek bir değerlikten daha yüksek değerliklere geçmesi.

Yükseltgenme basamağı.Bir elementin elektron alarak veya elektron vererek aldığı değerlik, elektriksel yük.

Yükseltgenme reaksiyonu. Elementlerin, oksijenle yaptığı reaksiyon.

Yüzey gerilimi. Moleküller arası çekim kuvvetinden dolayı sıvının yüzeyinde oluşan kuvvet.

Yüzde kütle. Bir elementin, 100 gram bileşiğindeki kütlesi.

Yüzde Verimi. Bir kimyasal tepkimeden elde edilen ürünün, aynı tepkimeden kuramsal olarak elde edilebilecek ürün miktarına bölünerek bulunan ve yüzde ile ifade edilen miktarı.

Z

Zincirleme reaksiyon.Nükleer fizyon reaksiyonundan 235U gibi bölünebilen çekirdeklerin nötron kaparak yeni çekirdeklere bölünmesi ve daha fazla sayıda nötron oluşturması. Oluşan bu yeni nötronlar sayesinde reaksiyon büyüyerek ilerler.

Bu Yazıyı Paylaşın

T

Tampon çözeltiler : Bazı çözeltilere az miktarda asit, baz ve su eklendiğinde pHr17;ı önemli ölçüde değişmez. Bu tür çözeltilere tampon çözeltiler denir.

Tansiyon (Kan basıncı) : Kalpten atardamarlara pompalanan kanın bu damarlara yaptığı basınca tansiyon veya kan basıncı denir.

Tepkime entalpisi : Tepkimelerde bağların kırılması için verilmesi gereken enerji ile yeni bağların oluşumu sırasında açığa çıkan enerji arasındaki fark, tepkime ısısını verir. Buna tepkime entalpisi de denir.

Termometre : Sıcaklığı ölçmeye yarayan cihazlara termometre denir.

Tersiyer alkoller : -OH grubunun bağlı olduğu C atomuna H atomu bağlı olmayıp üç tane alkil grubu bağlı ise bu alkol tersiyer alkoldür.

Tuz : Asit ve bazların nötürleşmesinden meydana gelir. Asitlerin (-) grupları (anyon) ile bazların (+) grupları (katyon) nın birleşmesiyle oluşan iyonik katılara tuz denir.

U

Uçucu sıvı: Moleküller arasında çekim kuvveti ve kaynama noktası düşük , buna karşılık buhar basıncı yüksek olan sıvı. Uçucu olmayan sıvı. Moleküller arasında çekim kuvveti ve kaynama noktası yüksek, buna karşılık buhar basıncı düşük olan sıvı.

Uyarılmış hâl:  Temel haldeki bir elektronun, dışarıdan enerji verilerek daha kararsız olan bir dış yörüngeye çıkarılması hâli.

Ürün: Kimyasal reaksiyon sonucu oluşan maddeler.

Bu Yazıyı Paylaşın

Radyasyon. Enerjinin elektromanyetik dalgalar ya da parçacıklar halinde yayılması. Radyoaktiflik.Çekirdeğinin kararsızlığından dolayı bir atomun kendiliğinden, sürekli olarak çeşitli ışımalar yaparak enerji yayması.

Radyoaktif izleyici. Biyolojik ve kimyasal süreçlerin izlenmesinde kullanılan radyoaktif özelliğe sahip izotoplar.

Radyoaktif olay.Atomun çekirdeğinde meydana gelen herhangi bir değişiklik.

Radyoaktif serpinti. Bir nükleer patlama sonucu atmosfere yayılan radyoaktif atıkların rüzgar ya da yağmurla tekrar yeryüzüne inmesi.

Radyografi. X ya da gama ışıması yardımı ile film ya da duyarlı plaka üzerinde görüntü elde etme yöntemi.

R

Radyoizotop. Bir elementin radyoaktif özellik gösteren izotopları.

Raoult Kanunu. Çözeltinin uçucu olan bir bileşieninin buhar basıncı, bu bileşenin mol kesri ile saf sıvısının buhar basıncı çarpımına eşittir.

Rutherford atom modeli. Atomun çekirdeğinde proton bulunup, çekirdeğin etrafında tıpkı güneş sistemindeki gezegenler gibi dönen elektronlar mevcuttur.

S

s–bloku.Periyodik tablonun sol tarafında metal atomların oluşturduğu blok. Sabit. Bir fiziksel niceliğe ait değişmez değer. Örneğin : Işık hızı ve Avogadro sayısı birer sabittir.

Sabit oranlar kanunu. Herhangi bir bileşiği oluşturan maddelerin kütleleri arasında daima sabit bir oran vardır.

Sert su. Sabun ile köpük oluşturmayan su. Eğer su içerisinde sertliğe sebep olan HCO3– iyonu ve buna bağlı katyonlar var ise bu tür sulara geçici sertliğe sahip sular denir. Eğer sertliğe HCO3– den başka (SO4–2 gibi) iyonlar sebep oluyorsa böyle sulara kalıcı sertliğe sahip sular denir.

Seyreltik çözelti. Göreceli olarak az miktarda çözünen içeren çözelti.

Seyreltme. Bir çözeltinin konsantrasyonunun, çözeltiye çözücü eklemek sureti ile azalması.

Sıcaklık. Termal ilişki içindeki maddeler arasında meydana gelen ısı akışını tanımlayan fiziksel özellik.

Sıvı. Maddenin hali. Kütlesi ve hacmi belli olan fakat belirli bir şekli olamayan maddedir. Bu yüzden içine konulduğu kabın şeklini alır.

Sıvı basıncı. Sıvı tarafından birim yüzeye uygulanan basınç.

Sıvı – buhar basıncı. Buhar fazına geçen, sıvı moleküllerinin uyguladığı basınç.Sıvı – buhar dengesi. Bir sıvıdaki moleküllerin sıvı fazdan, gaz fazına geçme (buharlaşma) hızları ile gaz fazından, sıvı fazına geçme hızlarının (yoğunlaşma) eşit olması hâli..

Standart sıcaklık ve basınç. 273,15 K veya 0°C ve 101,33 kPa veya 1 atm (760 mmHg).

Stokiyometri. Kimyasal reaksiyonlardaki giren maddelerle, ürünler arasındaki kütle ilişkileri.

Soğutma etkisi. Buharlaşma olan ortamda, ortalama kinetik enerjileri fazla olan moleküllerin sıvıdan, gaz fazına geçmelerinden dolayı ortamın kinetik enejisinin azalması yani ortamın soğuması.

Soygaz. Kimyasal reaksiyonlara karşı ilgisiz elementler. Periyodik tablodaki 8A grubu elementleri.İnert veya asal gaz olarakta bilinirler. Sulu çözelti. Çözücüsünün su olduğu çözelti.

Bu Yazıyı Paylaşın

Ö

Özkütle (Yoğunluk) (d) : Bir maddenin birim hacminin kütlesine öz kütle denir. Özkütle maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Özkütle birimleri kütle ve hacim birimlerine bağlı olarak değişir. Saf bir maddenin aynı ortamdaki tüm miktarlarının öz kütleleri eşittir. Kütlesi sabit olan bir maddenin ısıtıldıkça hacmi artar, öz kütlesi azalır.

P

Pascal (pa) :1m2 lik yüzeye dik olarak etki eden kuvvet 1 N ise bu yüzeydeki basınç 1 pascal (paskal) olur.

Periyodik tablo : Periyodik cetvel, elementleri gösteren ve özellikleriyle ilgili bilgi veren bir tablodur. Bu tabloda elementler belirli bir düzene göre sıralanmıştır. Yatay sıralara periyot, düşey sıralara ise grup adı verilir. Aynı gruptaki elementler birbirleriyle benzer özellik gösterirler. Aynı periyottaki elementler aynı yörünge sayısına sahiptir. Periyotlar cetvelinin en sağındaki düşey grupta yer alan elementlere soygaz (asal gaz) adı verilir. Bu elementler çok kararlıdır.

Pil : Kendiliğinden gerçekleşen bir kimyasal tepkime sonucunda açığa çıkan enerjiyi elektrik enerjisine çeviren araçlardır.

Polialkoller : Bileşik iskeletinin değişik yerlerinde farklı C atomları üzerinde olmak şartı ile birden fazla r11;OH içeren bileşiklerdir.

Polimerleşme : Küçük alken moleküllerindeki pi (p) bağlarının açılması ile serbest kalan moleküllerin binlercesinin bir araya gelerek uzun zincirler oluşturması olayına polimerleşme adı verilir.

Primer alkoller : -OH grubunun bağlı olduğu C atomuna iki tane H atomu bağlanmış ise bu alkol primer (birincil) alkoldür. Ancak metil alkolde r11;OH nin bağlı olduğu C atomuna 3 H bağlı olduğu halde primer alkoldür.

Bu Yazıyı Paylaşın

N

Net iyon denklemi.Kimyasal reaksiyonda sadece rol alan iyonların gösterildiği bir kimyasal denklem. Normal kaynama noktası. Deniz seviyesindeki bir sıvının buhar basıncının, açık hava basıncına (760 mmHg) eşit olduğu andaki sıcaklık değeri.

Normalite. Bir litre çözeltide çözünmüş maddenin eşdeğer-gram sayısı.

NŞA. Sıcaklığın 0°C ve basıncın 1 atm olan durum.

Nötr oksit. Ametallerin oksijence fakir olan oksitleridir.

Nötron.Atomun çekirdeğinde bulunan ve kütlesi yaklaşık 1 akb olan yüksüz tanecik.

Nötürleşme reaksiyonu. Asitlerle, bazlar arasında oluşan reaksiyonlar.

Nükleer enerji. Radyoaktif reaksiyonlar sonucu açığa çıkan enerji, atom enerjsi.

Nükleer reaktör. İçerisinde nükleer fizyon reaksiyonunun kontrollü bir şekilde gerçekleştirildiği sistem.

Nükleer yakıt. Nükleer reaktörde enerji üretmek için kullanılan bölünebilen izotopları içeren madde.

Nükleon. Proton ve nötron gibi atom çekirdeğini oluşturan temel parçacıklar.

O

Oksi asit.Yapısında oksijen bulunduran asitler.  Oksidasyon sayısı.Bileşikteki bir atomun değerliği, bir elementin yükü.

Oksit. Oksijenin soygazlar ve flor haricindeki elementlerle yaptığı bileşikler.

Ortalama serbest yol. Bir gaz molekülünün ortalama olarak iki çarpışma arasında aldığı yol.

Oktet.Bir atomun en dış enerji seviyesindeki elektron sayısının 8 olması hali.

Orbital. Çekirdeğin etrafında dönen elektronların bulunma ihtimali en yüksek olduğu bölgeleri ve elektronların hareketini belirleyen matematiksel dalga denklemi.

Ozmos. Bir çözücünün yarı geçirgen bir zardan daha derişik bir çözeltiye geçmesi.

Bu Yazıyı Paylaşın

L 

Lewis yapısı. Değerlik elektronlarının noktalarla gösterilmesi ile yazılan formüller. Ligand.Kompleks iyonlarda merkez atomu saran komşu gruplardan her biri.

Lantanitler.Lantanyum (89La) elementinden sonra gelen ve 5f orbitallerinin dolmasıyla oluşan 14 element.

M

Madde. Uzayda yer kaplayan kütlesi olan herşey. Makroskobik. Çıplak gözle incelenebilen.Manometre. Kapalı kaptaki gazların basıncını ölçmek için kullanılan düzenek.

Metal. Kimyasal reaksiyonlarda pozitif değerlik alan ve kendine has bir kakım özellikleri olan element.

Mikrodalgalar.Dalga boyu 10–8 ile 10–1m arasında bulunan düşük frekanslı dalgalar.

Mikroskobik. Mikroskop olmadan, çıplak gözle ölçülemeyen çok küçük yapılar.

Mineral. Belli bir formülü olan doğada saf halde bulunan metal bileşiği.

Mol. 6,02·1023 adet tanecik, atom veya molekül.

Mol kesri. Bir gazın mol sayısının, gazın içinde bulunduğu karışımın toplam mol sayısına oranı.

Molal donma noktası azalması sabiti.Bir molal parçaçık içeren çözücünün donma noktasındaki azalma miktarı.

Molal kaynama noktası yükselmesi sabiti. Bir molal parçaçık içeren çözücünün kaynama noktasındaki artma miktarı.

Molalite. Bir kilogram çözücü içerisinde çözünmüş maddenin mol sayısı.

Molarite. Bir litrede çözeltide çözünmüş olan maddenin mol sayısı.

Molar hacim. 1 mol maddenin kapladığı hacim.

Molar kütle. 1 mol atom veya molekülün gram cinsinden ağırlığı.

Molekül. Bileşiği oluşturan en küçük yapı.

Molekül formülü. Molekülü oluşturan atomların sayısını tam olarak gösteren formül.

Molekül–gram. Bir mol kovalent bağlı bileşiğin kütlesi.

Molekül kütlesi. Bir moleküldeki atomların akb cinsinden toplam kütlesi.

Mor ötesi ışınlar. Dalga boyu 10–8 m ile 10–10 m arasında olan yüksek enerjili dalgalar.

Bu Yazıyı Paylaşın

K

Kalori : 1 g saf suyun sıcaklığını 14,5°C den 15,5°C ye artıran ısı miktarına kalori denir.

Kalorimetre : Isı miktarını ölçmek için kullanılan araçlara kalorimetre denir.

Karakteristik özellik : Miktara bağlı olmayan sadece o maddeye has olan özelliklere ayırt edici (karakteristik) özellikler denir.

Karışım : İki ya da daha çok saf maddenin karışması ile oluşan madde topluluklarına karışım denir.

Katot : Ä°ndirgenmenin olduÄŸu elektrottur.

Katyon : Elektrolitteki pozitif iyonlara denir.

Kaynama sıcaklığı : Sıvı haldeki maddenin gaz haline geçmeye başladığı sıcaklık noktasına kaynama sıcaklığı denir.

Kelvin (K) : Madde moleküllerinin titreşimlerinin durduğu sıcaklık noktasını sıfır olarak kabul eden bir sıcaklık birimidir.

Ketonlar : Karbonil grubunda iki alkil grubu bağlanmış bulunan ve aynı karbon sayılı aldehitlerle izomer olan organik bileşiklerdir.

Kısmi basınç : Bir gaz karışımında bulunan gazlardan her birinin, bulundukları kaba tek başlarına yaptıkları basınca kısmi basınç denir.

Kimyasal Bağ : Maddeler atom veya moleküllerin birleşmesiyle oluşur. Maddeleri oluşturan atom ve molekülleri bir arada tutan kuvvetlere kimyasal bağ denir.

Kimyasal olay : Maddelerin birbirleriyle etkileşerek başka maddelere dönüşmesine kimyasal olay denir. Kimyasal olayda yeni ürünler oluştuğu için kullanılan maddelerin özellikleri kaybolur. Kimyasal olaylar arasında element ya da bileşikler arasında gerçekleşen elektriksel etkileşmeye de kimyasal reaksiyon denir. Kimyasal reaksiyonlarda; reaksiyonda kullanılan maddelere giren (reaktif) denirken, reaksiyon sonucu oluşan yeni maddelere de ürün adı verilir. Reaksiyona giren ve sonuçta oluşan ürün maddeler birbirinden farklıdır.

Kovalent Bağ : (+) ve (-) yüklere sahip aynı ya da farklı ametal atomları arasında oluşan bağ çeşididir.

Kütle (m) : Madde miktarına kütle denir. Bir cismin sahip olduğu değişmez madde miktarıdır. Kütle birimleri kilogram ve (kg) ve gram (g) dir.

Kütlenin Korunumu : Reaksiyona giren maddelerin toplam kütlesi, reaksiyon sonucu oluşan ürünlerin toplam kütlesine eşittir. Bu ilkeye kütlenin korunumu kanunu denir.

Kütle numarası : Kütle numarası = Proton sayısı + Nötron sayısı

Bu Yazıyı Paylaşın

Ä°

İdeal gazlar : Aralarındaki etkileşimleri ihmal edilen gazlara ideal gazlar denir.

İndikatör : Bakınız : Ayıraç.

İndirgenme : Bir maddenin elektron kazanmasına indirgenme denir. Elektron alan bir atom ya da iyonun değerliği küçülür.

İnorganik bileşikler : Normalde doğada hazır bulunan bileşiklerdir. Doğada bulunan element çeşitlerinin etkileşmesi sonucu oluşur. Asitler, bazlar, tuzlar, oksitlerr30; birer inorganik bileşiktir.

İyon : Elektron alış - verişi sonucu oluşan (+) veya (-) yüklü atom ya da atom gruplarına iyon denir.

İyonik bağ : (+) yüklü metal atomlarıyla (-) yüklü metal atomlarının birleşmesini sağlayan bağ çeşididir. İyonik bağları (+) ve (-) iyon grupları birbirini çekerek oluştururlar. İyonik bağ etkisiyle iyonik tuzlar oluşur.

İzobar : Kütle numaraları aynı, atom numaraları farklı olan atomlara denir.

İzomer : Molekül formülü aynı yapı formülü farklı maddelere izomer denir.

İzoton : Nötron sayıları aynı,proton sayıları farklı olan atomlara denir.

İzotop : Atom numaraları aynı kütle numaraları (nötron sayıları) farklı olan atomlara izotop atomlar denir.

J

Joule (J) : 0,239 g suyun sıcaklığını 1°C artırmak için gerekli olan ısıya 1 Joule denir.

Bu Yazıyı Paylaşın

H

Hacim (V) : Maddenin uzayda kapladığı yere hacim denir.

Hal değişimi : Atomları arasındaki kimyasal bağları zayıf olan maddelerin ısı alması ya da ısı vermesi sonucu fiziksel durumlarının değişmesine hal değişimi denir.

Heterojen karışım : Madde dağılımı ve özellikleri her yerinde aynı olmayan karışımlardır. Örnek : Ayran, meyve suyu, süt, çamurlu su, toprak, yağlı sur30;

Hidrokarbon : Alkenlere içerdikleri pi (p ) bağından dolayı doymamış hidrokarbon denir.

Hidrojen bağı : Hidrojenin F, O, N gibi elektron ilgisi büyük atomlarla oluşturduğu bileşiklerin sıvılarında molekülleri bir arada tutan bağlara hidrojen bağı adı verilir. HF, H2O, NH3 gibi polar bileşiklerde hidrojen bağları bulunur.

Hidroliz : Bir tuzun suda çözünerek kendisini oluşturan asit veya baza ayrışmasına hidroliz denir.

Homojen karışım : Madde dağılımı ve özellikleri her yerinde aynı olan karışımlardır. (Çözeltiler, alaşımlar, gaz karışımları v.s.) Homojen karışımda karışan madde çeşitleri gözle ayırt edilemezler. Örnek : tuzlu su, çay, kolonya, kaynak suyur30;

I

Isı (Q) : Bir maddenin moleküllerinin kinetik enerjileri toplamına ısı denir. Isı aynı zamanda bir enerji türüdür ve skaler büyüklüktür.

Isıl genleşme : Isıtılan bir cismin boyu, hacmi ve yüzeyi değişir. Bu değişim ısıl genleşme olarak adlandırılır.

Işık hızı :Bütün elektromanyetik dalgaların boşluk kabul edilen, maddeden arınmış ve havası boşaltılmış ortamda 3·108 cm/s lik bir hızla ile ilerleyişi.

Işın tedavisi: Radyoaktif ışımanın tedavi amacıyla kullanımı, radyoterapi.

Bu Yazıyı Paylaşın

f – bloku. Periyodik tabloda f orbitallerinin dolmakta olduğu elementlerin oluşturduğu küme. Fahrenheit sıcaklık cetveli. Buzun 32°F da eridiğini ve suyun 212 °F da kaynadığını kabul eden sıcaklık cetveli.

Frekans. Belirli bir noktada birim zamanda (saniyede) geçen dalga sayısıdır.

Fiziksel deÄŸiÅŸme. Maddenin fiziksel halinde meydana gelen deÄŸiÅŸmedir.

Fiziksel özellik. Erime noktası, kaynama noktası, renk, özkütle gibi maddenin iç yapısıyla ilgili olmayan özelliklerdir.

Fizyon (Bölünme) reaksiyonu. Ağır bir çekirdeğin daha küçük çekirdeklere dönüşmesi. Bu sırada bir kaç nötron ile çok büyük miktarda enerji açığa çıkar.

Flüoresans. Bir maddenin kısa dalga boylu radyasyon ile uyarılması sonucu ışık yayması. Uyarıcı ortamdan uzaklaştırıldığında ışık yayma işlemi durur.

Formül. Bileşikteki elementlerin sembollerini ve bu bileşiğin bir molekülündeki atomların kaçar tane olduğunu gösteren sayıları içeren basit ifadedir.

Formül–gram. Bir mol iyonik bağlı bileşiğin kütlesidir.

Fosforesans. Bir maddenin uyarılması sonucu ortamdan uyarıcı kaldırılsa da bir süre daha ışıma yapması.

Fotoelektrik olay.Bir metal üzerine düşürülen ışığın, metal yüzeyinden elektron koparması olayına denir.

Foton. Işık taneciğ. Işık ışınının enerjisi bu fotonlar içinde yoğunlaşmıştır.

Füzyon (Birleşme) reaksiyonu. Küçük atom çekirdeklerinin birleşerek daha büyük çekirdekler oluşturmasıdır.

Gama ışıması. Çeşitli radyoaktif ışımalar sonucu yüksek enerjili halde kalan bir çekirdeğin yaydığı ve nüfus etme gücü yüksek olan elektromanyetik ışıma. Gay – Lussac kanunu. Sabit hacimli bir miktar gazın basıncı ile mutlak sıcaklığı doğru orantılıdır.

Gaz kanunları. Özel şartlar altındaki gazların davranışlarını inceleyen kanunlar.

Gaz sabiti (Rydberg sabiti). İdeal gaz denkleminde ve bazı diğer denklemlerde karşılaşılan sabit.

Geçiş elementleri.Periyodik sistemin orta kısmında bulunan ve bileşiklerinde, birden fazla değerlik alabilen d orbitallerinin dolmasıyla oluşan B grubu elementleridir.

Gerçek Gaz. Davranışı ideal gaz davranışından farklı olan gaz.

Görünür spektrum.Dalga boyu yaklaşık 390 nm ile 760 nm arasında bulunan ve elektromanyetik ışımanın bütün görünen dalgalarını içeren spektrumu.

Graham kanunu. Sabit sıcaklıkta bir gazın difüzyon veya efüzyon hızı, o gazın öz kütlesinin karekökü ile ters orantılıdır.

Grup. Periyodik sistemdeki benzer kimyasal özelliğe sahip elementlerden oluşan dikey sütunlar.

Gay – Lussac kanunu. Sabit hacimli bir miktar gazın basıncı ile mutlak sıcaklığı doğru orantılıdır.

Bu Yazıyı Paylaşın