‘FizikTerimleri Sözlüğü’ Kategorisi Yazıları
Y
Yalıtkan:
Elektriği iletmeyen.
Yanma:
Maddelerin oksijen ile verdikleri kimyasal tepkime
Yarıçap vektörü:
Dairenin merkezini cismin bulunduğu noktaya birleştiren kuvvet.
Yarı iletken:
Elektriği kısmen ileten madde.
Yatay atış:
İlk hızları sadece yatay doğrultuda olan ve yerçekimi ivmesiyle düşen cisimlere uygulanmış olan atış.
Yay sabiti:
Yayın sertlik derecesi.
Yay sarkacı:
Esnek bir yaya bağlanmış olan kütleden oluşan düzenek.
Yerçekimi ivmesi:
Serbest düşme hareketi yapan cisimlerin sahip oldukları ivme.
Yerçekimi kütlesi:
Aynı yerde bulunan iki cismin ağırlıkları eşitse kütleleri de eşittir. Böylelikle birinin kütlesi bilindiğine göre diğerinin kütlesi de öğrenilmiş olur. Bu metotla bulunan kütleye verilen ad.
Yerçekimi potansiyel enerjisi:
Yerçekiminden kaynaklanan ve barajlarda gördüğümüz enerji türü.
Yer değiştirme:
Bir cismin son konumuyla, ilk konumu arasındaki yönlü uzaklık.
Yukarıya düşey atış:
Düşey olarak yukarı doğru Vo hızıyla atılan cismin hareket yönüne ters yönde etki eden ağırlık kuvvetinin etkisinde g ivmesi ile yavaşlayarak durması ve maksimum yükseklikten itibaren serbest düşme hareketi yapması.
Yoğunluk:
Bir maddenin birim hacminin kütlesi.(kütlenin hacme oranı)
Yük ölçer:
bir devreden veya devrenin bir kesitinden geçen elektrik geçen elektrik yükünü ölçen araç.
Yoğunlaşma:
Buharın sıvıya dönüşmesi.
Yörünge:
1. Bir cismin hareketi sırasında izlediği yol. 2. Elektronların çekirdek etrafında belli enerji seviyeleri.
Z
Zincirleme reaksiyon:
Çekirdek parçalanması sırasında kontrol altında gerçekleşen tepkimelerin tümü.
T
Teori:
Görülmeyen bir şeyi mantık ve maddelerle açıklamak.
Termik santral:
Katı, sıvı ya da gaz yakıt kullanarak elektrik üreten santral.
Termometre:
Sıcaklık ölçümü için kullanılan alet.
Termostat:
Sıcaklığı otomatik olarak ayarlayan araç.
Türbin:
Elektrik santrallerinde akarsu veya buhar gücüyle dönen ve jenaratörün dönmesini sağlayan araç.
Türdeş:
Her tarafında aynı özelliği gösteren .
U
Uluslar Arası Birim Sistemi (SI):
Fiziksel büyüklüklerin ölçümünde kullanılan birimleri tanımlayan ve bütün ülkeler tarafından kabul edilen ölçü birimleri sistemi.
Uzama katsayısı:
Bir maddenin birim uzunluğunun sıcaklığının 1C( 0 ) artması sonucu boyundaki uzama miktarıdır.
Ü
Üreteç:
Mekanik, kimyasal enerjileri elektrik enerjisine dönüştüren düzenekler.
Ürün:
Bir kimyasal reaksiyon sonunda meydana gelen madde veya maddeler.
V
Vektör:
Yönlendirilmiş doğru parçası.
Vektörel büyüklük:
Şiddeti yanında yönü,doğrultusu ve başlangıç noktasıyla belirlenebilen büyüklük. kuvvet,hız,ivme….. vb.gibi.
Veri:
Bir sonuca varabilmek için gerekli olan ilk bilgiler.Gözlem,deney ve araştırma sırasında toplanan bilgiler.
Volt:
Potansiyel birim farkı.
Voltmetre:
Potansiyel farkı ölçen alet.
R
Rotor:
Bir elektrik jeneratörünün bir eksen etrafında dönerek hareket eden parçasıdır.
Radyo aktiflik:
Bir atom çekirdeğinin kendiliğinden ışıma yaparak parçalanması.
Radyo aktif madde:
Alfa, beta ve gama ışınları yayan madde.
Reaksiyon:
Tepkime, tesir.
Referans:
Başlama noktası.
Reosta:
Elektrik devresinden geçen akım şiddetini değiştirmek için kullanılan ayarlı direnç.
S
Sabit hız:
Düzgün doğrusal hareket yapan bir cismin sahip olduğu hız.
Sabit ivmeli hareket:
Bir hareketlinin hızının düzgün olarak arttığı ya da azaldığı, yani birim zamanda hızındaki değişmenin sabit olduğu durumdaki hareket.
Saf madde:
Aynı türdeki atom veya moleküllerden oluşmuş homojen madde.
Salınım:
Hareketli kütlenin ard arda aynı yerden aynı yönde geçmesi.
Santigrat derecesi (oC):
Sıcaklık ölçü birimi.Celcius isimli İsveçli astronom tarafından düşünülmüştür.
Sarım:
Akım makarasındaki her bir halka.
Saydam:
Işığı geçiren madde.
Serbest düşme:
Dış etkenlerden korunmuş havasız bir ortamda(boşlukta) yerçekimi etkisiyle olan hareket.
Seri bağlı yay:
Yayların uç uca eklenmesi.
Sıcaklık:
Bir maddenin moleküllerinin ortalama kinetik enerjilerinin ölçüsü olan nicelik.
Sigorta:
Elektrik devrelerinde bulunan, yüksek akım gelmesi halinde devreyi açarak akımı kesen araç.
Skaler büyüklük:
Sadece sayısal bir değer ve birimle bilinebilen bir büyüklük. Örnek:20 saniye yüzme, 50 gram kayısı, 70 joule enerji…..vb.gibi
Spin:
Elektronun kendi halinde dönmesi.
Süblimleşme:
Bir katını erimeden buharlaşmasıdır.
Süper esnek çarpışma:
Çarpışma sırasında parçacıklarda saklı enerjinin açığa çıktığı ve sistemin kinetik enerjisinin arttığı çarpışma.
Sürtünme katsayısı:
Cisim ile zemin yüzeylerinin özelliklerine göre değişen, sürtünme kuvvetiyle ilgili birim.
Sürtünme kuvveti:
Yatay bir zemin üzerinde ilk hızla atılan bir cisim için; bu cisme hareketi doğrultusunda ve hareketine zıt yönde etki eden kuvvet.
Statik:
Kuvvetin etkisi altında bulunan cisimlerin denge şartlarını inceleyen mekanik bölümü.
Standart şartlar:
1 atm basınç, 25 oC sıcaklık.
Statik denge:
Durgun cisimlerin dengesi.
Statik sürtünme kuvveti:
Temas halinde olan iki cisim, birbirlerine göre durgun haldeyken, oluşacak bağlı harekete karşı koyan kuvvet.
O
Ohm:
Direnç birimi.
Orbital:
Elektronların bulunduğu yer.
Ortalama hız:
Belli bir Dt zaman aralığındaki yer değiştirmesi Dx olan bir hareketlinin bu zaman aralığındaki hız.
Ortalama sürat:
Hareketli bir cismin, belli bir zaman aralığında, aldığı yolun, geçen toplam zamana oranı.
Ö
Öteleme dengesi:
Cismin üzerine uygulanan kuvvetlerin her doğrultuda dengelenmiş olması.
Öteleme hareketi:
Dairesel hareket yapan bir cismin bütün noktaları tarafından aynı şekilde ve aynı hızda gerçekleştirilen hareket.
Öz direnç:
Bir iletkenin birim boyunun, birim kesitteki direnci.
Öz ısı:
Bir maddenin 1 gramının sıcaklığını 1oC yükseltmek için gerekli olan ısı miktarıdır.
Öz kütle:
Bir maddenin birim hacminin kütlesidir.
P
Palanga:
Hareketli ve sabit makara gruplarından oluşan sistem.
Paralel bağlı yay:
Yayların paralel olarak birbirine eşlenmesi.
Pauli Prensibi:
Atomda bir orbitale zıt sipinli (dönüş) olmak şartıyla ikiden fazla elektron giremeyeceğini ifade eden kural.
Periyodik cetvel:
Elementlerin atom numaralarına göre hazırlanan,elementlerin tümünü içine alan cetvel.
Periyot:
Düzgün dairesel hareket yapan bir cismin, bir tam dönüş yapması için geçen zaman.
Potansiyel enerji:
Bir cismin çekim kuvvetinin bulunduğu bir gezegende herhangi bir referans noktasına göre sahip olduğu enerji.
Proton:
Atom çekirdeğinde bulunan 1,672.10-24 g. kütlesinde,pozitif yüklü tanecik.
M
Madde:
Kütlesi ve hacmi olan evrende yer işgal eden cisimler.
Maddenin ayırt edici özelliği:
Ölçüsü her maddede farklı olan özellikler.
Maddenin halleri:
Maddenin bulunduğu durumlardan her biri.
Maddenin korunumu:
Fiziksel ve kimyasal olaylarda reaksiyondan önceki kütleler toplamının reaksiyondan sonraki kütleler toplamına denk olması.
Makara:
Eksenlerinden bağlı olup çevresinden geçen ip çekildiğinde sadece dönme hareketi yapabilen (sabit makara) veya çevresinden geçen ip çekildiğinde hem dönen hem de yükselip alçalan (hareketli makara) basit makinalardır.
Manyetik madde:
Mıknatıs tarafından çekilebilen madde.
Mekanik:
Fiziğin hareketini inceleyen dal.
Mekanik enerji:
Kinetik ve potansiyel enerjinin toplamı.
Menzil:
Eğik atış hareketi yapan bir cismin düşeyde atıldığı ilk seviyesine düşene kadar ki zaman içinde yatayda sahip olduğu yer değiştirmesi.
Merkezcil ivme:
Anlık ivmenin yönünün her an merkeze doğru olduğu ivme.
Merkezi çarpışma:
Bir doğrultu üzerinde gerçekleşen çarpışma.
Merkezi olmayan çarpışma:
İki boyutlu gerçekleşen çarpışma.
Merkezkaç kuvveti:
Düzgün dairesel hareket yapan herhangi bir aracın ivmesi merkeze yönelmiş olduğundan, gözlemcinin dışa doğru yönelmiş uygulandığı zannettiği kuvvet.
Metal:
Sadece elektron vererek (+) yüklü iyon oluştura bilen, elektrik iletkenliği olan, periyodik cetvelin genellikle IA, IIA, IIIA grubunda yer alan element – lerin genel adı.
Metal çifti:
Farklı metallerden yapılmış, birbirine perçinlenmiş iki metal çubuk.
Mıknatıs:
Demir, kobalt, nikel gibi metalleri çekebilen maddedir.
Mikroskobik kinetik enerji:
Bir cismin parçacıklarının titreşimleri ve parçacıkların dönme hareketleri.
Molekül:
Birden fazla aynı ya da farklı tür atomdan oluşmuş bileşik.
Molekül formülü:
Gerçek formül kapalı formül.
Mol:
12 g karbon 12 izotopunda bulunan atom sayısı kadar temel bileşen içeren madde miktarı.
Mol sayısı:
Alınan madde içindeki mol sayısı.
Moment:
Kuvvetin döndürme etkisi.
Momentum:
Bir cismin hız vektörüle kütlesinin çarpımına verilen ad.
Momentumun koruma kanunu:
Dış kuvvetlerin rol almadığı herhangi bir olaydan önceki ve sonraki momentumların birbirine eşit olma durumu.
N
Nötr:
Elektriksizce yüksüz olan.
Nötron:
Atomun çekirdeğinde bulunan yüksüz parçacık.
Newton:
SI birimi sisteminde kuvvet birimi.
Nötr cisim:
İçinde eşit miktarda (+) yük ve (-) yük bulunan cisim.
Nükleer Elektrik Santrali:
Fisyon olayında açığa çıkan enerjiyi kontrollü olarak kullanıp elektrik enerjisi elde edilen termik santraller.
Nükleer reaktör:
Fisyon olayının kontrollü olarak gerçekleştirildiği düzenek.
Normal kuvvet:
Bir cisme yüzey tarafından uygulanan kuvvet.